Việc đầu tư dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đánh dấu bước phát triển mới của hạ tầng hàng không Việt Nam và mở ra không gian tăng trưởng chiến lược cho Bắc Ninh, vùng Thủ đô cùng toàn bộ khu vực kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Với quy mô gần 2 nghìn ha, tổng mức đầu tư hơn 196 nghìn tỷ đồng và định hướng trở thành sân bay quốc tế thế hệ mới, Gia Bình được kỳ vọng sẽ là cửa ngõ kinh tế hàng không mới của Việt Nam trong nhiều thập niên tới.

Trong những lần về dự khởi công và kiểm tra tiến độ dự án, lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh, việc đầu tư các sân bay phải mở ra không gian phát triển mới cho đất nước. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và hội nhập sâu rộng, hạ tầng hàng không cần đi trước một bước để tạo động lực cho kinh tế số, logistics và thương mại quốc tế. Do vậy, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình cần triển khai với tư duy hiện đại, khai thác hiệu quả không gian xung quanh, hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng không đồng bộ, bền vững.

Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được quy hoạch trên địa bàn các xã Gia Bình, Lương Tài, Nhân Thắng và Lâm Thao. Vị trí này nằm ở trung tâm tam giác phát triển Hà Nội - Bắc Ninh - Hải Phòng, nơi hội tụ các hoạt động công nghiệp, logistics, thương mại và dịch vụ lớn nhất miền Bắc. Từ khu vực dự án đến trung tâm Hà Nội khoảng 40 km và cách sân bay Cát Bi (Hải Phòng) 80 km. Đây được xem là “tọa độ vàng” về giao thông, giúp sân bay Gia Bình có khả năng tiếp cận nhanh với các trung tâm kinh tế lớn.

Một trong những ưu thế nổi bật của dự án là khả năng liên kết hạ tầng đa phương thức: Đường bộ kết nối trực tiếp với quốc lộ 17, 18, 38, các tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, đồng thời hưởng lợi từ hệ thống đường Vành đai 3 và 4 của Thủ đô Hà Nội. Đường sắt quy hoạch tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đi qua khu vực sân bay mở ra khả năng kết nối liên hoàn giữa hàng không, đường sắt và cảng biển, tạo điều kiện quan trọng để hình thành hệ sinh thái logistics hiện đại.

Với vai trò là công trình giao thông trọng điểm, sân bay Gia Bình được đặt trong tổng thể phát triển không gian vùng Thủ đô, kết nối thuận lợi với Hải Phòng, Hưng Yên, Quảng Ninh và toàn bộ vùng công nghiệp phía Bắc. Đây cũng là khu vực tập trung các khu công nghiệp công nghệ cao với sự hiện diện của nhiều tập đoàn toàn cầu như: Samsung, Canon, Foxconn, Amkor... Theo quy hoạch điều chỉnh được Bộ Xây dựng phê duyệt, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình phát triển theo tiêu chuẩn cấp 4F của Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế (ICAO), đủ khả năng khai thác các loại máy bay thân rộng, hiện đại. Trong giai đoạn đến năm 2030, sân bay được thiết kế với công suất khoảng 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Đến năm 2050, công suất dự kiến tăng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Không gian sân bay quy hoạch theo mô hình tích hợp đa chức năng gồm: Khu logistics hàng không, trung tâm thương mại - dịch vụ, kho ngoại quan, khu kỹ thuật bảo dưỡng máy bay, khu đô thị - dịch vụ và hệ thống hạ tầng phụ trợ…

Đặc biệt, công trình được định hướng trở thành sân bay thông minh thế hệ mới; dự kiến áp dụng công nghệ sinh trắc học toàn trình, tự động hóa trong vận hành, quản trị thông minh và các tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị), phù hợp với xu hướng phát triển hàng không xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.

Khi thảo luận để thông qua Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, sân bay Gia Bình mang ý nghĩa của mô hình “trung tâm kép” cho vùng Thủ đô, tương tự như cách nhiều quốc gia phát triển hệ thống hai sân bay lớn để chia sẻ lưu lượng và mở rộng không gian kinh tế.

Nếu Nội Bài đóng vai trò cửa ngõ hàng không phía Tây Bắc của Hà Nội thì sân bay Gia Bình sẽ mở ra không gian phát triển mới ở phía Đông và Đông Bắc. Sự xuất hiện của sân bay Gia Bình không những giúp phân bổ lại lưu lượng hành khách, hàng hóa mà còn tạo điều kiện tái cấu trúc không gian đô thị vùng Thủ đô theo hướng đa cực, giảm bớt áp lực lớn về dân số, giao thông cho Hà Nội.

Khi đi vào vận hành, sân bay Gia Bình sẽ góp phần thúc đẩy hình thành các đô thị vệ tinh, các trung tâm dịch vụ và logistics mới tại Bắc Ninh và các địa phương lân cận, giúp quá trình giãn dân và giãn công nghiệp khỏi khu vực lõi đô thị diễn ra mạnh mẽ hơn. Bắc Ninh hiện là một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất cả nước. Sau khi sáp nhập, tỉnh trở thành cực tăng trưởng FDI hàng đầu miền Bắc. Tuy nhiên, lâu nay phần lớn hoạt động xuất, nhập khẩu của khu vực vẫn phụ thuộc vào sân bay Nội Bài hoặc các đầu mối logistics khác, khiến chi phí vận chuyển cao và chuỗi cung ứng chưa thực sự khép kín.

Cảng hàng không quốc tế Gia Bình sau khi vận hành sẽ khắc phục những vấn đề trên. Các chuyên gia hàng không đánh giá, việc Bắc Ninh - thủ phủ công nghiệp điện tử của cả nước có một sân bay quốc tế ngay tại địa bàn sẽ giúp hàng hóa công nghệ cao bay thẳng ra thế giới, rút ngắn thời gian logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi hàng hóa có thể xuất khẩu trực tiếp từ địa phương mà không phải trung chuyển qua nhiều đầu mối, sức cạnh tranh của doanh nghiệp sẽ được nâng cao. Hạ tầng hàng không hiện đại cũng tạo lợi thế cạnh tranh mới, là tiêu chí quan trọng để các tập đoàn đa quốc gia quyết định đặt trung tâm nghiên cứu và phát triển, nhà máy sản xuất hoặc đại bản doanh khu vực tại Việt Nam.

Một trong những điểm khác biệt cốt lõi của sân bay Gia Bình là định hướng phát triển theo mô hình “kinh tế vận hành xoay quanh hàng không”. Trên thế giới, nhiều sân bay lớn đã vượt khỏi vai trò trung chuyển đơn thuần để trở thành trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ toàn cầu.

Nhận định về hướng đi này, kiến trúc sư Trần Ngọc Chính (Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam) cho rằng, Gia Bình có tiềm năng trở thành hạt nhân của mô hình “đô thị sân bay” hiện đại đầu tiên ở miền Bắc. Theo ông Chính, kinh nghiệm quốc tế cho thấy những sân bay lớn luôn kéo theo sự hình thành của các trung tâm tài chính, thương mại, logistics và chuỗi đô thị dịch vụ xung quanh. Nếu được quy hoạch đồng bộ, sân bay Gia Bình không những giải quyết bài toán hạ tầng hàng không mà còn tái định hình không gian phát triển của toàn vùng Thủ đô, thúc đẩy quá trình giãn dân, giãn công nghiệp và hình thành các cực tăng trưởng mới ngoài khu vực lõi Hà Nội.

Không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với Bắc Ninh, sân bay Gia Bình còn là dự án chiến lược quốc gia sở hữu tầm quan trọng toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Hoàng Sơn đánh giá: Dự án sẽ tạo bước ngoặt quan trọng trong chiến lược phát triển của tỉnh. Sân bay Gia Bình sẽ giúp địa phương nâng cao năng lực kết nối quốc tế và tạo lợi thế cạnh tranh đặc biệt trong thu hút đầu tư công nghệ cao, giá trị lớn. Tỉnh xác định đây là cực tăng trưởng mới thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ công nghiệp sản xuất sang nền kinh tế giá trị gia tăng cao gắn với logistics, thương mại và dịch vụ quốc tế.

Với định hướng chiến lược, tầm quan trọng đã rõ, song để thực hiện dự án cần đòi hỏi đồng bộ các giải pháp, trong đó mấu chốt là được Đảng, Nhà nước cho phép thực hiện theo cơ chế đặc thù

(Còn nữa)