Khi một tập đoàn đa quốc gia hiện diện, nhu cầu về linh kiện, thiết bị, nguyên vật liệu và dịch vụ kỹ thuật cũng mở ra thị trường lớn cho doanh nghiệp trong nước nhưng để biến cơ hội thành đơn hàng, doanh nghiệp Việt phải đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, năng suất, tiến độ và quản trị hiện đại. Đây cũng là lý do chương trình hợp tác giữa Bộ Công Thương, UBND tỉnh Bắc Ninh (trước đây) và Samsung Việt Nam được triển khai từ năm 2020. Từ cải tiến sản xuất, nâng cao năng lực quản trị và phát triển nhà cung cấp, chương trình từng bước chuyển sang hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng nhà máy thông minh. Giai đoạn 2020-2021, Chương trình tư vấn cải tiến tại 7 doanh nghiệp đã giúp nhiều chỉ tiêu về năng suất, chất lượng, hiệu suất thiết bị, thời gian sản xuất và tỷ lệ sản phẩm lỗi của các đơn vị được cải thiện. Từ năm 2022, trọng tâm của Chương trình chuyển sang phát triển nhà máy thông minh; giai đoạn 2022-2025, có 19 lượt tư vấn tại 16 doanh nghiệp, trong đó 12 doanh nghiệp được triển khai chương trình phát triển nhà máy thông minh.

Câu chuyện tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Nhựa An Lập, Khu công nghiệp Đại Đồng - Hoàn Sơn là một ví dụ rõ nét. Ông Đặng Quang Khôi, Giám đốc Công ty cho biết: “Doanh nghiệp được Samsung Việt Nam hỗ trợ triển khai hệ thống kết nối sản xuất, kho, chất lượng và thiết bị. Sau quá trình cải tiến, mức độ thông minh của nhà máy tăng từ 1,7 lên 2,8 lần; tỷ lệ hoàn thành kế hoạch sản xuất tăng từ 80% lên 92%; tỷ lệ lỗi giảm từ 12% xuống còn 0,5%. Quan trọng hơn, sau quá trình nâng cấp, Nhựa An Lập được Samsung Việt Nam hợp tác sản xuất và đưa vào chuỗi cung ứng linh kiện”.

Nhà máy sản xuất của Samsung Việt Nam tại Khu công nghiệp Yên Phong 1.

Từ góc độ doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), ông Kim Tea Hoon, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Trung tâm mua hàng - Samsung Việt Nam cho biết: “Trong hơn 10 năm qua, Samsung tập trung vào nâng cao năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, xây dựng hệ thống và đào tạo chuyên gia. Những doanh nghiệp tham gia các chương trình hỗ trợ cũng được mở cơ hội tham gia chuỗi cung ứng”.

Điều đáng chú ý ở đây là cách thức hỗ trợ đã chuyển từ việc đơn thuần tìm kiếm nhà cung cấp sang cùng doanh nghiệp nâng cấp năng lực. Doanh nghiệp Việt không chỉ được giới thiệu với bên mua mà còn được hướng dẫn cải tiến quy trình, số hóa, tự động hóa và chuẩn hóa sản xuất. Đây chính là điểm khác biệt giữa “kết nối” và “liên kết”. Nếu kết nối giúp doanh nghiệp tìm thấy khách hàng thì liên kết giúp doanh nghiệp đủ năng lực để giữ được khách hàng và tiến lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Không chỉ hỗ trợ công nghệ và quản trị sản xuất, các doanh nghiệp FDI đang ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình hình thành nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp công nghệ cao. Với lĩnh vực bán dẫn, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Công nghệ thay đổi nhanh, thiết bị phức tạp, trong khi thời gian đào tạo để một lao động có thể vận hành thành thạo không ngắn. Ông Chung Won Seok, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Hana Micron Vina cho rằng, thời gian đào tạo một lao động ngành bán dẫn để có thể vận hành thành thạo thiết bị mất từ 3 đến 5 năm. Điều đó đòi hỏi việc đào tạo phải được tính toán dài hạn, gắn trực tiếp với nhu cầu của doanh nghiệp và đặc thù của từng ngành. Từ thực tế doanh nghiệp, ông Chung Won Seok đề xuất, cần có cơ chế đặc thù đối với nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn.

Thực tế này đặt ra yêu cầu thay đổi cách đào tạo nhân lực. Doanh nghiệp không thể chỉ tuyển người sau khi tốt nghiệp mà cần tham gia ngay từ quá trình xác định nhu cầu, xây dựng chương trình và tổ chức đào tạo. Đây cũng là hướng đang được thúc đẩy thông qua hợp tác với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Tháng 4/2026, thông qua chương trình Samsung Innovation Campus, Samsung Việt Nam hỗ trợ Trường Cao đẳng Công nghệ Việt - Hàn Bắc Giang xây dựng Trung tâm Phát triển nhân tài SIC Lab diện tích 725 m² gồm phòng học SIC, STEM Lab, thực hành XR/VR và khu vực mô phỏng lắp ráp bán dẫn. Đây không chỉ là cơ sở vật chất, mà là môi trường thực tế ảo và công nghệ cao giúp sinh viên tiệm cận với tiêu chuẩn toàn cầu.

Theo lãnh đạo Samsung Việt Nam, từ năm 2019 đến nay, chương trình Samsung Innovation Campus không chỉ cung cấp các khóa đào tạo công nghệ tiên tiến như AI, IoT, dữ liệu lớn mà còn hỗ trợ thế hệ trẻ nuôi dưỡng tư duy sáng tạo và đổi mới, sẵn sàng thích ứng với những thay đổi của thị trường. Ngoài Bắc Ninh, Samsung Việt Nam tiếp tục mở rộng và vận hành các trung tâm phát triển nhân tài công nghệ cao SIC ra địa phương khác như Thái Nguyên. Thông qua đó, Samsung sẽ tích cực hỗ trợ để sinh viên được trực tiếp trải nghiệm công nghệ tiên tiến, học tập trong môi trường đào tạo gắn liền với thực tiễn. Đây là cam kết quan trọng của Samsung Việt Nam nhằm góp phần đưa Việt Nam cất cánh trở thành quốc gia công nghiệp công nghệ cao.

Như vậy, nâng cao năng lực doanh nghiệp và đào tạo nhân lực phải được đặt trong cùng một hệ sinh thái. Doanh nghiệp cần công nghệ và nhân lực phù hợp; nhà trường cần nhu cầu thực tế để thiết kế chương trình; còn cơ quan quản lý giữ vai trò kết nối và tạo môi trường thuận lợi.

Một trong những thay đổi quan trọng trong quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Bắc Ninh là vai trò ngày càng rõ hơn của cơ quan quản lý trong kết nối doanh nghiệp. Theo đó, từ năm 2020, Sở Công Thương phối hợp với các đơn vị liên quan thường xuyên tiếp nhận nhu cầu tìm kiếm linh kiện, sản phẩm, dịch vụ của Samsung để kết nối với doanh nghiệp trên địa bàn, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ.

Nhờ những tác động trên, đến cuối năm 2023, có 39 doanh nghiệp Việt Nam tại Bắc Ninh tham gia chuỗi cung ứng của Samsung. Trong đó 5 doanh nghiệp là nhà cung ứng cấp 1; 17 doanh nghiệp là nhà cung ứng cấp 2 và 17 doanh nghiệp cung ứng dịch vụ, vật tư tiêu hao. Những kết quả này cho thấy vai trò của cơ quan quản lý không chỉ dừng ở việc tổ chức các cuộc gặp gỡ, hội nghị kết nối. Quan trọng hơn là phải nắm được nhu cầu của doanh nghiệp đầu chuỗi, nhận diện năng lực của doanh nghiệp trong nước và tạo điều kiện để hai bên tìm thấy nhau.

Theo đại diện Hiệp hội Sản xuất Công nghiệp thành phố Bắc Ninh, địa phương cần tiếp tục giải quyết đồng bộ bài toán vốn, công nghệ và nhân lực; làm rõ cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, tự động hóa, tiêu chuẩn, chứng nhận và đào tạo kỹ sư, nhân lực kỹ thuật. Cùng với đó là tăng cường mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp, đặt hàng đào tạo đúng nhu cầu của ngành công nghiệp.

Nhìn từ những mô hình đã triển khai, có thể thấy một chuỗi liên kết hiệu quả phải tạo ra lợi ích cho cả hai phía. Doanh nghiệp Việt có cơ hội tiếp cận công nghệ, phương pháp quản trị, tiêu chuẩn và thị trường; doanh nghiệp FDI có thêm nhà cung cấp tại chỗ, giảm chi phí và nâng cao tính ổn định của chuỗi cung ứng.

Đó cũng là nền tảng để Bắc Ninh chuyển từ tư duy “hỗ trợ doanh nghiệp” sang “cùng doanh nghiệp nâng cao năng lực”. Khi Nhà nước làm tốt vai trò kiến tạo, doanh nghiệp FDI chủ động phát triển nhà cung cấp, nhà trường đào tạo theo nhu cầu thực tế và doanh nghiệp Việt chủ động đầu tư, nâng chuẩn, những liên kết riêng lẻ sẽ từng bước hình thành một hệ sinh thái công nghiệp có khả năng lan tỏa rộng hơn.

• Phát triển doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu: Kỳ 1: Tiên phong mở lối