Khách chọn mua TPCN tại một cửa hàng trên đường Lê Lợi (TP Bắc Giang).

Bán tràn lan

Khảo sát tại các hiệu thuốc, chợ, trung tâm thương mại, siêu thị, cửa hàng kinh doanh và trên mạng xã hội (Facebook, Zalo...), chúng tôi thấy TPCN được bày bán, quảng cáo với đa dạng chủng loại, mẫu mã. Phần lớn sản phẩm được thông tin giúp làm đẹp, hỗ trợ điều trị bệnh mất ngủ, xương khớp, tăng, giảm cân... Giá từ vài chục đến vài triệu đồng/sản phẩm.

Trong vai người mua, hỏi nhân viên nhà thuốc T.K trên đường Lê Lợi (TP Bắc Giang) về TPCN cho người gầy muốn tăng cân cấp tốc, chúng tôi được giới thiệu có rất nhiều sản phẩm trong nước và hàng nhập khẩu. Hàng nội thường có giá từ 100 đến 200 nghìn đồng, hàng ngoại từ 400 nghìn đến hơn 1 triệu đồng/sản phẩm. Chị nhân viên tư vấn thêm: “Khách đến đây thường mua loại tảo biển Spirulina của Nhật. Đây là TPCN tốt, được nhiều người tin dùng, giá 750 nghìn đồng/lọ 100 viên. Nhà có người đang làm bên Nhật gửi về nên bảo đảm hàng chuẩn, giá cả hợp lý hơn nơi khác”. Tại đây, TPCN được bày bán cùng dãy tủ đựng nhiều loại tân dược với mẫu mã, bao bì bắt mắt.

Trên nhiều trang mạng xã hội như Facebook, Zalo... cũng rao bán tràn lan TPCN. Ví như tại trang facebook cá nhân có tên “Thực phẩm chức năng - Mỹ phẩm chức năng”, địa chỉ phố Sàn, xã Phương Sơn (Lục Nam) bán Collagen giúp đẹp da, ngăn ngừa lão hóa; cốm giúp trẻ ăn ngon, tăng trưởng chiều cao; tinh bột nghệ dạng viên hỗ trợ điều trị ung thư.... Tất cả đều gắn sẵn giá tiền và tỷ lệ chiết khấu khi mua số lượng lớn. Theo đó, khách hàng chỉ ngồi nhà “nhấp chuột” và lựa chọn sản phẩm theo cách “comment” trực tiếp hoặc “inbox”, sau thời gian ngắn sẽ nhận được phản hồi từ người bán. Anh Lê Văn Phương, đường Lê Lợi (TP Bắc Giang) cho biết: “Cháu tôi 3 tuổi nhưng biếng ăn, còi, thấy trên Facebook quảng cáo cốm Upkid giúp ăn ngon, tiêu hóa tốt nên tôi vừa đặt mua với giá 130 nghìn đồng/hộp. Sau khi đặt mua, tôi tìm ở các trang mạng khác thấy sản phẩm này có nhiều giá khác nhau mà vẫn cam đoan là hàng chuẩn. Mua trên mạng rất tiện nhưng chất lượng không biết thế nào?”.

Theo Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm (VSTP - Sở Y tế), toàn tỉnh hiện có 13 cơ sở sản xuất TPCN được cấp phép, hơn 1 nghìn cửa hàng bán thuốc, hầu hết đều kinh doanh TPCN. Ngoài ra còn nhiều cá nhân bán hàng này trên mạng xã hội, kèm cùng mỹ phẩm, sữa... mà chưa được kiểm soát. Các sản phẩm thường thổi phồng về công dụng, giá trị như thần dược phù hợp cho cả người già và trẻ em nên được nhiều người tìm mua với mức giá không đồng nhất.

TPCN được rao bán tràn lan trên Facebook.

Chưa được kiểm soát chặt chẽ

Năm 2014, Bộ Y tế  ban hành Thông tư 43 quy định về quản lý TPCN. Theo Thông tư, nhà thuốc phải có khu bày bán riêng cho sản phẩm TPCN; đồng thời quy định cụ thể việc ghi nhãn đối với từng loại như: Thực phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt, bổ sung, bảo vệ sức khỏe, dinh dưỡng y học... Khi quảng cáo phải chú thích nội dung “sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”. Thế nhưng hầu hết các cửa hàng có bán TPCN vẫn bày lẫn với sản phẩm khác, nhất là thuốc chữa bệnh nhưng việc kiểm tra, phát hiện, xử lý còn rất hạn chế.

Từ đầu năm đến nay, Chi cục Quản lý thị trường (Sở Công thương) phối hợp với lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý 6 vụ vi phạm nhãn hiệu hàng hóa, chất lượng sản phẩm  với tổng số tiền xử phạt hơn 57 triệu đồng. Toàn bộ hàng tịch thu, tiêu hủy theo quy định. Trong đó phần lớn là sản phẩm chức năng Tráng vị Lục Kiện. Đây là sản phẩm dùng bồi bổ, tăng cường sức khỏe cho người có thể trạng không tốt, cơ thể suy nhược, chán ăn. Cùng đó, Chi cục An toàn VSTP, phòng Y tế các huyện, TP cũng thường xuyên tổ chức thanh tra, kiểm tra theo kế hoạch nhưng số vụ phát hiện vi phạm, xử lý rất ít, hầu hết chỉ nhắc nhở. 

Theo ông Nguyễn Văn Thể, Chi cục trưởng Chi cục An toàn VSTP, ngành kinh doanh TPCN phát triển rất mạnh. Trên thực tế, còn nhiều khó khăn trong quản lý loại hàng hóa này, hiện tỉnh chưa có phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn để thực hiện kiểm tra chất lượng sản phẩm. Lực lượng cán bộ quản lý mỏng, kinh phí cho mỗi lần lấy mẫu xét nghiệm rất tốn kém. Việc quản lý buôn bán trên trang mạng xã hội lại càng khó khăn. Bên cạnh đó, người dân vẫn có thói quen tự đi mua thuốc, TPCN về uống khi chưa có chỉ dẫn, kê đơn từ bác sĩ tạo ra kẽ hở để các đối tượng trục lợi. Trong khi chế tài đối với vi phạm trong hoạt động sản xuất kinh doanh TPCN thấp, chưa đủ sức răn đe.

Để ngăn chặn hoạt động kinh doanh vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này, nhiều ý kiến đề nghị Chi cục Quản lý thị trường, Chi cục An toàn VSTP cùng phòng y tế các huyện, TP tăng cường công tác thanh, kiểm tra đột xuất tại các cửa hàng kinh doanh thuốc, TPCN, mỹ phẩm, xử lý nghiêm trường hợp vi phạm. Nhà nước cần có chế tài xử phạt mạnh hơn với trường hợp vi phạm; cơ quan truyền thông đẩy mạnh tuyên truyền cho người dân hiểu đây là sản phẩm hỗ trợ chứ không chữa bệnh. Bên cạnh đó, người tiêu dùng cũng cần tự nâng cao nhận thức, chỉ sử dụng sản phẩm khi có hướng dẫn của bác sĩ.

Hoàng Phương