Thi bơi chải tại lễ hội Tiếu Mai, xã Mai Đình (Hiệp Hòa).

Bắc Giang là vùng đất có truyền thống lịch sử văn hóa lâu đời nên các trò chơi dân gian, môn thể thao dân tộc cũng phong phú, đa dạng. Mỗi vùng miền, địa phương đều có những đặc trưng riêng, như vùng Hiệp Hòa, Việt Yên, Tân Yên, Yên Dũng, Lạng Giang thường gắn với môn vật, võ, bơi chải, kéo co, cướp cầu; huyện Sơn Động, Yên Thế có đẩy gậy, bắn cung tên. Ngoài các trò chơi, môn thể thao mang tính tín ngưỡng như cướp cầu, thổi cơm thi, đu tiên, bịt mắt bắt dê còn có những môn thể hiện tinh thần thượng võ như đấu vật, võ cổ truyền, bắn cung… Đây là những môn gắn liền với đời sống, lao động và tập quán của bà con trên địa bàn. 

Phát huy truyền thống đó, đồng thời được sự định hướng của ngành thể thao tỉnh, những năm gần đây, bên cạnh phần lễ tôn nghiêm nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống, các địa phương đang tích cực đưa hoạt động trò chơi dân gian vào lễ hội. Nhiều nơi khôi phục những trò chơi mang tính tín ngưỡng, nghi lễ truyền thống đã bị mai một trước đó. Hàng loạt trò chơi dân gian được ban tổ chức đưa vào như: Múa lân, biểu diễn võ thuật, thi nấu cỗ, chọi chim, chọi gà, kéo co… tạo cho không khí lễ hội thêm sôi động, náo nhiệt, trở thành điểm nhấn thu hút nhân dân và du khách thập phương tới tham dự. Ngành thể thao tỉnh đã quan tâm phục dựng, duy trì nhiều trò chơi, trò diễn cổ truyền trong lễ hội như: Cưỡi ngựa bắn cung, thi bắn nỏ, phóng ngư, thả điểu tại lễ hội Yên Thế; cướp cầu cạn ở lễ hội làng Bừng, xã Tân Thanh hay ở xã Tiên Lục (Lạng Giang); vật cầu nước làng Vân (Việt Yên)… Một số địa phương như: Yên Thế đã xây dựng được 2 môn thể thao mũi nhọn là võ cổ truyền và đẩy gậy. Hiệp Hòa, Việt Yên, Lạng Giang, Tân Yên chú trọng phát triển các môn vật, võ.

Lễ hội bao giờ cũng gồm hai phần, đó là lễ và hội, trong đó phần hội thường gắn liền với các môn thể thao, trò chơi tạo không khí vui nhộn. Hiện nay có nhiều trò chơi mới được du nhập vào, trong đó cả những trò thiếu lành mạnh, do vậy việc phát huy tốt những trò chơi dân gian sẽ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và hạn chế tiêu cực.

Ông Nguyễn Trọng Bắc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Không chỉ dừng lại ở trò chơi dân gian, một số môn thể thao dân tộc đã được đưa vào thi đấu mang tính chuyên nghiệp như: Đẩy gậy, kéo co, vật và từng được xem là "mỏ vàng" của thể thao Bắc Giang trong các giải đấu toàn quốc, khu vực. Tại giải vô địch đẩy gậy toàn quốc năm 2017, đoàn VĐV Bắc Giang mang về 6 HCV, 8 HCB, 3 HCĐ, đứng thứ Nhì toàn đoàn sau TP Hồ Chí Minh. Hay như tại Hội thi Thể thao các dân tộc thiểu số toàn quốc lần thứ X năm 2017, tỉnh ta đã giành 6 HCV, 3 HCB, 4 HCĐ. Hằng năm, ngành thể thao tỉnh đã tổ chức nhiều giải thi đấu các môn thể thao dân tộc cấp tỉnh tại các lễ hội truyền thống. 

Trong lễ hội xuân năm nay, ngành thể thao tỉnh sẽ tổ chức giải vật dân tộc, vật tự do tại lễ hội chùa Bổ Đà (Việt Yên), giải kéo co tại lễ hội Yên Thế, giải đẩy gậy ở lễ hội chùa Vĩnh Nghiêm (Yên Dũng)… 

Trò chơi dân gian thường không phân biệt đẳng cấp, giới tính, lứa tuổi, ai cũng có thể tham dự. Hằng năm, nhiều xã, huyện tổ chức các giải đấu quy mô thu hút đông đảo người dân tham gia tranh tài dịp đầu xuân, qua đó tiếp tục duy trì việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Trước mùa lễ hội, Sở có văn bản yêu cầu các địa phương chú trọng phục dựng, tổ chức các trò chơi dân gian truyền thống, môn thể thao dân tộc mang bản sắc địa phương nhằm tạo cho lễ hội không khí lành mạnh, hấp dẫn để mọi người có thể tham thi tài, rèn luyện sự khéo léo, trí tuệ và sức khỏe, đồng thời giúp nhân dân tránh xa những trò chơi tiêu cực.

Nguyễn Hưởng