Nhiều ao hồ ở xã Vân Hà bị rác thải phủ kín.

Sống chung với ô nhiễm

Theo thống kê của UBND xã Vân Hà (Việt Yên), hiện toàn xã có gần một trăm hộ nấu rượu và khoảng 300 hộ làm bánh đa nem thường xuyên. Nguồn phụ phẩm từ nghề thủ công còn giúp người dân trong xã phát triển chăn nuôi lợn. Sự kết hợp này đã mang lại cho các hộ thu nhập khá. 

Tuy nhiên, quy trình nấu rượu, làm bánh đa nem hiện còn thô sơ, sản xuất mang tính đơn lẻ nên nước thải chưa được xử lý mà xả trực tiếp ra môi trường. Bên cạnh đó, việc các hộ dân chăn nuôi hàng nghìn con lợn làm gia tăng ô nhiễm do lượng chất thải lớn. Anh Nguyễn Đình Mỹ, thôn Yên Viên (xã Vân Hà) cho hay: “Dù nhiều gia đình đã xây hầm biogas xử lý chất thải chăn nuôi nhưng do đây là làng cổ, hệ thống cống rãnh thoát nước được xây dựng từ lâu rất nhỏ và đã xuống cấp. Bình thường còn đỡ, mỗi khi mưa to, nước không thoát kịp tràn lên đường, mùi nước thải sục khắp làng”. 

Ô nhiễm là vậy nhưng nhiều người dân trong xã cũng chỉ tặc lưỡi cho qua vì theo họ ở mãi thành quen. 

Còn ở làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm, xã Hoàng Ninh (Việt Yên), nước thải từ các lò mổ gia súc chảy thẳng ra đồng ruộng, ao hồ khiến nguồn nước bị ô nhiễm nặng. Thịt trâu, bò sau khi sơ chế được chuyển đi tiêu thụ, còn xương cho vào bao ngâm xuống ao quanh làng một thời gian rồi bán cho các cơ sở chế biến thức ăn gia súc nên mùi xú uế luôn bao trùm khắp thôn. 

Tại xã Hương Vĩ (Yên Thế), 6/11 thôn đã được tỉnh công nhận là làng nghề làm vôi, cay xỉ. Ở những làng nghề này, người dân luôn phải sống chung với khói, bụi. Không gian xung quanh các lò nung luôn phủ trắng bụi vôi, đá. Anh Nguyễn Văn Ly, thôn Bờ Mận nói: “Theo nghề hàng chục năm nay, biết là khói bụi từ sản xuất vôi, cay xỉ ảnh hưởng tới sức khỏe nhưng bây giờ mà nghỉ cũng chẳng biết làm gì để kiếm sống”.

Không chỉ có vậy, chất thải, nước thải, tiếng ồn từ các làng nghề mộc, mây tre đan cũng tác động tiêu cực đến môi trường, ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống người dân. 

Từng bước khắc phục

Nhằm góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại các làng nghề, UBND tỉnh vừa ban hành kế hoạch triển khai Đề án tổng thể bảo vệ môi trường làng nghề đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030. Theo đó, đến năm 2016 sẽ công khai danh sách làng nghề được công nhận và làng nghề chưa được công nhận đáp ứng điều kiện về bảo vệ môi trường trên địa bàn. 

Đến năm 2020, 100% làng nghề được công nhận có tổ tự quản về bảo vệ môi trường và có hương ước, quy ước về bảo vệ môi trường; 100% cụm công nghiệp làng nghề được thành lập mới có báo cáo đánh giá tác động môi trường; xử lý triệt để ô nhiễm tại hai làng nghề là làng nấu rượu Vân Hà, xã Vân Hà và làng giết mổ gia súc Phúc Lâm…

Ông Nguyễn Ngọc Sơn, Phó Trưởng phòng Kế hoạch - Tài chính (Sở Tài nguyên và Môi trường) cho biết, dự án “Khắc phục ô nhiễm và cải thiện làng nghề nấu rượu xã Vân Hà (Việt Yên) giai đoạn 2013-2016” với tổng kinh phí hơn 106 tỷ đồng từ nguồn ngân sách trung ương và tỉnh đang được triển khai. Đến nay, hạng mục lắp đặt đường ống thu gom nước thải thi công được khoảng 70% và trạm xử lý nước thải tập trung với công suất 1.500 m3/ngày đêm vừa được khởi công. Ngoài ra, dự án còn giúp khoảng 300 hộ dân xây dựng hầm biogas với mức hỗ trợ 60% kinh phí, hạn chế việc xả trực tiếp chất thải chăn nuôi ra môi trường. 

Theo kế hoạch, các hạng mục sẽ hoàn thành, đưa vào sử dụng trong năm 2016. Theo ông Bùi Tá Thành, Phó Chủ tịch UBND xã Vân Hà, dự án có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển KT-XH của địa phương bởi Vân Hà là nơi đang thu hút nhiều khách tham quan. Môi trường làng nghề được cải thiện sẽ là điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch. 

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra ở đây là quá trình triển khai cần có sự quản lý, giám sát chặt chẽ để các hạng mục công trình được thực hiện đúng thiết kế. Đồng thời, có kế hoạch cụ thể để dự án sau khi hoàn thành được giao cho đơn vị quản lý vận hành đạt hiệu quả cao nhất. 

Khu vực quanh các lò vôi ở xã Hương Vĩ luôn phủ trắng bởi bụi vôi, đá.

Bên cạnh đó, Sở Tài nguyên và Môi trường cũng đang xây dựng dự án khắc phục ô nhiễm môi trường ở làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm với tổng mức đầu tư khoảng 80 tỷ đồng, dự kiến triển khai thực hiện trong năm 2015.

Dù đã nhận được sự quan tâm của Nhà nước và chính quyền địa phương nhưng người dân các làng nghề vẫn đang bị “bủa vây” bởi ô nhiễm không khí, tiếng ồn, rác thải… Do vậy, để giảm thiểu tác hại, trước mắt, chính quyền địa phương cần tích cực tuyên truyền nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường của mỗi hộ làm nghề. Vận động người dân chủ động đầu tư xây dựng bể biogas để xử lý chất thải chăn nuôi. 

Ngành chức năng tiếp tục đề xuất thực hiện các dự án cải thiện môi trường những làng nghề khác ngoài Vân Hà, Phúc Lâm. Có như vậy, làng nghề mới phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển KT-XH của địa phương.

Việt Anh