Tiết mục biểu diễn của các ca nương, kép đàn, trống chầu CLB Ca trù Bắc Giang.

Nhiều hình thức gìn giữ

Bắc Giang là một trong 15 tỉnh, TP có lịch sử phát triển ca trù được UNESCO tôn vinh (năm 2009). Theo các tài liệu, đến nửa đầu thế kỉ XX, ca trù vẫn phát triển ở Bắc Giang với các “phố Cô Đầu” nhưng sau đó đã dần bị lãng quên. Trước khi được UNESCO xướng tên, từ năm 2008, tỉnh ta đã thực hiện một số giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị loại hình nghệ thuật này.

Nhiều CLB trong tỉnh ra đời với sự tham gia của đông đảo hội viên, họ đều là những ca nương, kép đàn, trống chầu không chuyên đang công tác trong ngành văn hóa, giáo viên dạy nhạc hoặc hạt nhân văn nghệ tại cơ sở. Tiêu biểu như CLB Ca trù huyện Yên Dũng, CLB Ca trù Đông Lỗ (Hiệp Hòa), CLB Ca trù Bắc Giang, CLB Ca trù Sông Thương (thuộc Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh) hay CLB Ca trù TP Bắc Giang… Từ chỗ “mới ngày nào còn chưa biết cái chi chi”, đến nay nhiều ca nương, kép đàn, trống chầu có chuyên môn vững, thể hiện được những làn điệu khó. Tiêu biểu trong đó có NSƯT Quỳnh Mai, NSƯT Thanh Hường, các nghệ sĩ Mai Hương, Đắc Huấn, Bích Thủy, Nguyễn Bá Trung (CLB Ca trù Bắc Giang), Nguyễn Thị Li La (Yên Dũng), Hà Thị Luyến, Khổng Thị Tiêu (TP Bắc Giang)...

Ông Đặng Tiến Mạnh, Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Bắc Giang, đồng thời là kép đàn “cứng” trong CLB Ca trù Bắc Giang cho biết: Hằng năm, Nhà hát, Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh và các địa phương đều mời nghệ nhân từ Hà Nội về truyền dạy ca trù cho các CLB, đồng thời hỗ trợ trang phục, nhạc cụ. Một số địa phương đã đưa ca trù vào hội diễn, hội thi tạo sự phong phú cho phong trào văn nghệ, đáng mừng là đã thu hút được một số bạn trẻ tham gia.

Còn những khoảng trống

Khác với di sản dân ca quan họ, đờn ca tài tử, nhã nhạc cung đình Huế (được UNESCO tôn vinh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại), danh hiệu “cần được bảo vệ khẩn cấp” của ca trù đã đặt trọng trách nặng nề lên vai ngành văn hóa, các địa phương nhằm nỗ lực đưa di sản thoát khỏi nguy cơ mai một. Theo NSƯT Quỳnh Mai, Chủ nhiệm CLB Ca trù Bắc Giang, ca trù là loại hình nghệ thuật truyền thống có tính chuyên biệt, người mới tiếp cận phải mất hàng năm trời để học được một thể cách, không ít trường hợp đã bỏ cuộc giữa chừng. Bản thân nghệ sĩ Quỳnh Mai đến nay nắm chắc khoảng 20 thể cách. Do công chúng hiểu, yêu thích ca trù còn rất ít, các thành viên hiếm khi có cơ hội thực hành di sản, mỗi năm chỉ được diễn từ một đến hai lần nhưng cũng ít khán giả hâm mộ dẫn đến nhiều người nản chí. Đối với các hạt nhân CLB ca trù tại cơ sở, 10 năm qua họ cũng chỉ thực hành được hai thể cách đơn giản là hát nói và gửi thư, kép đàn chưa thể đánh hoàn chỉnh năm khổ đàn.

Ông Nguyễn Sĩ Cầm, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Cơ quan vừa tham mưu và đã được UBND tỉnh nhất trí về mặt chủ trương trong năm 2019 sẽ tổ chức kỷ niệm 10 năm ca trù được UNESCO vinh danh. Đây là dịp để tỉnh đánh giá kết quả đạt được, định hướng phong trào và đề ra phương hướng, nhiệm vụ những năm tiếp theo. Nhân dịp này, dự kiến ngành văn hóa tỉnh tổ chức liên hoan nghệ thuật, trưng bày, giới thiệu các tư liệu, hình ảnh về ca trù và kết hợp tổ chức lễ trao tặng danh hiệu nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể, tổ chức hội thảo bảo tồn, phát huy ca trù… Ông Cầm cũng cho rằng, ca trù là loại hình âm nhạc khó và kén người chơi lẫn cả khán giả, do đó thời gian tới việc tổ chức nhiều sân chơi tạo sức lan tỏa trong đời sống cộng đồng, tăng cường thu hút xã hội hóa, có đãi ngộ cho người tham gia trong hoạt động bảo tồn ca trù là vấn đề cần được quan tâm.

Tiếp tục gìn giữ và phát triển làn điệu ca trù

(BGĐT)- Sáng 10-8, Câu lạc bộ (CLB) Ca trù huyện Yên Dũng (Bắc Giang) tổ chức đánh giá 10 năm hoạt động.

 

Truyền dạy dân ca quan họ cho hạt nhân văn nghệ

(BGĐT)- Từ ngày 14 đến 23 - 8, Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh phối hợp với Trung tâm Văn hóa - Thể thao TP Bắc Giang tổ chức lớp truyền dạy dân ca quan họ cho hơn 150 hạt nhân văn nghệ (trong đó có 10 trẻ em) tại xã Tân Tiến (TP Bắc Giang).

 

Nguyễn Hưởng