Cánh đồng mẫu lớn, xã Cảnh Thụy, huyện Yên Dũng. Ảnh: Trung Phong.

Giảm chi phí, tăng hiệu quả

Tháng 11, cánh đồng mẫu cấy lúa nếp cái hoa vàng thôn Sàng Bến, xã Tân Quang (Lục Ngạn) chín trải vàng đến tận chân đồi vải. Hương lúa tỏa mùi thơm quện với khói chiều. Chị Hà Thị Cúc cần mẫn chọn những bông lúa đẹp nổi trội để làm giống cho vụ sau, vừa làm vừa trò chuyện: “Trước đây, tôi chỉ cấy lúa tẻ lấy thóc ăn. Năm nay, thôn, xã quy hoạch cánh đồng mẫu nên tôi cấy 5 sào nếp cái hoa vàng. Canh tác tại vùng tập trung, các hộ được hỗ trợ phân bón, công làm đất và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc”. Thời kỳ lúa mới chín đỏ đuôi đã có khách đến đặt hàng thu mua. Mỗi kg gạo giá 28-30 nghìn đồng, cho thu nhập khoảng 2 triệu đồng/sào, cao gấp đôi so với lúa thuần. 

Ông Nguyễn Đức Thịnh, Chủ tịch UBND xã Tân Quang cho biết: Đặc điểm của vùng tiểu khí hậu khiến nếp cái hoa vàng nơi đây có chất lượng hơn hẳn một số địa bàn khác, do đó xã chọn giống lúa này đưa vào sản xuất trên cánh đồng mẫu rộng hơn 20 ha. Ngay vụ đầu tiên lúa sinh trưởng, phát triển tốt, năng suất bình quân gần 2 tạ/sào, cao hơn 20 kg so với cấy nhỏ lẻ, tạo niềm tin cho nông dân khi mở rộng diện tích.  

Tại miền xuôi, cánh đồng mẫu cũng mang lại hiệu quả cao. Thời điểm này, nông dân thôn Tĩnh Lộc, xã Nghĩa Trung (Việt Yên) đang khẩn trương đổi công thu hoạch hành trên diện tích hơn 30 ha. Tại trục đường bê tông nội đồng phẳng phiu, xe tô tô, xe máy đợi sẵn để gom hàng rồi đưa sản phẩm đi tỉnh ngoài. 

Bí thư Chi bộ thôn Tĩnh Lộc Hoàng Thị Hạnh cho biết: “Nông dân quen với phương thức sản xuất hàng hóa nên việc xây dựng cánh đồng mẫu diễn ra xuôi chèo mát mái. Thu hoạch xong lúa mùa, cả cánh đồng rộn ràng. Máy làm đất chạy ngày đêm để người dân kịp xuống giống bảo đảm thời vụ”.

Theo tính toán của UBND xã Nghĩa Trung, nhiều nông dân có cách làm sáng tạo khi trồng với diện tích lớn. Đó là rải các loại phân bón trên mặt ruộng để máy làm đất trộn đều, sau đó mới lên luống, nhờ vậy giảm đáng kể diện tích hành bị chết do xót phân. Bà Nguyễn Thị Sang cho biết: “Chi phí cày bừa rẻ hơn 30 nghìn đồng/sào, tiết kiệm được 10 công làm đất so với cách làm trước đây. Vụ này, gia đình tôi trồng 6 sào hành, tăng gấp đôi so với năm ngoái, giá bình quân 8 nghìn đồng/kg, thu lãi khoảng 20 triệu đồng. Hết mùa hành, tôi sẽ trồng lứa khoai tây muộn để tận dụng lượng phân bón dư thừa trong đất”.

Để những mùa vàng nối tiếp

Năm 2014, toàn tỉnh xây dựng và nghiệm thu được gần 70 cánh đồng mẫu, trong đó có 7 cánh đồng từ 50 ha trở lên, 36 cánh đồng từ 30 đến dưới 50 ha, còn lại từ 20-30 ha. Qua đánh giá cho thấy, 100% diện tích được làm đất bằng phương tiện cơ giới. Một số có liên kết sản xuất hoặc tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp hoặc với tổ chức chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. 

Cánh đồng mẫu giúp nông dân quản lý tốt sâu bệnh, dịch hại trên đồng ruộng, giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, lợi nhuận tăng ít nhất 20% so với sản xuất nhỏ lẻ, cá biệt nhiều cánh đồng tăng hơn 50% như: Sản xuất hạt giống lúa lai tại xã Phúc Sơn (Tân Yên), lúa nếp tại xã Thái Sơn (Hiệp Hòa). 

Những nơi cánh đồng mẫu có hiệu quả cao là do có sự liên kết của doanh nghiệp, sự tham gia tích cực của người dân và vào cuộc quyết liệt của chính quyền. Ví như Công ty cổ phần Giống cây trồng Trung ương (Hà Nội) đã liên kết sản xuất giống lúa Thiên ưu 8 ở vụ mùa vừa qua tại xã Ngọc Lý (Tân Yên). 

Ông Đoàn Văn Khương, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: “Qua nghiên cứu các điều kiện và cam kết của doanh nghiệp, xã tuyên truyền, vận động nhân dân các thôn: Đồng Lim, Làng Đồng, Sỏi Làng, An Lập, Ba Mô, Cầu Đồng 9 gieo cấy 70 ha giống lúa này. Lúa phù hợp với đồng đất địa phương, năng suất đạt gần 3 tạ/sào. Mùa thu hoạch, doanh nghiệp về tận ruộng thu mua thóc tươi cho nông dân với giá 7,5 nghìn đồng/kg và đây là vụ bà con bội thu từ cấy lúa”. 

Cùng thời điểm cánh đồng gần 40 ha trồng lúa BC15 thôn Đại Đồng 2, xã Danh Thắng (Hiệp Hòa) có đội ngũ kỹ sư của đơn vị cung ứng giống, cán bộ khuyến nông cơ sở tham gia. Do đó đã kiểm soát kịp thời bệnh đạo ôn, năng suất lúa bình quân gần 3 tạ/sào trong khi một số giống lúa khác năng suất thấp, thất thu.