“Đứa con nhặt trên tàu” kể về hạ sĩ Ngọ. Khi đang ở đơn vị, nhận được tin sắp đi học sĩ quan, tranh thủ mấy ngày phép, Ngọ vội về thăm gia đình. Trên chuyến tàu thời chiến, anh gặp một phụ nữ trẻ bế theo đứa bé chưa đầy tháng. Anh không biết chị tên gì, quê ở đâu. Sau khi nhờ anh bế con, người mẹ xuống ga và không quay trở lại. Chuyến tàu tiếp tục lăn bánh trong nỗi hoang mang, lo lắng của Ngọ. Từ một tình huống bất ngờ, câu chuyện mở ra những nỗi niềm về tình yêu, sự lỡ làng, lòng tin và khát vọng được yêu thương. Khi đứa trẻ xuất hiện trong căn nhà nhỏ của Ngọ, Thắm - vợ anh chỉ nhìn chết trân, không nói được gì. Nhưng rồi nỗi nghi hoặc đã nhường chỗ cho lòng bao dung, tình mẫu tử. Khép lại câu chuyện là tiếng khóc của một đứa trẻ, là hai tiếng “mẹ đây” đầy âu yếm.

Truyện ngắn của tác giả Phạm Thuận Thành (Bắc Ninh).

Thy Lan (giới thiệu)

Chỉ khi ngồi chắc chắn trên ghế toa đen của chuyến tàu chợ, hạ sĩ Ngọ mới thở phào nhẹ nhõm. May quá. Vừa đến ga là có tàu ngay. Cũng bõ cái công cuốc bộ cả đêm mấy chục cây số đường rừng.

Mãi cuối giờ chiều hôm qua chính trị viên đi họp trên trung đoàn về mới thông báo Ngọ được đi học sĩ quan. Một tuần nữa phải nhập trường. Ngọ còn tối nay để chia tay anh em đơn vị, sáng hôm sau làm thủ tục chuyển đơn vị rồi phải đi ngay cho kịp. Ngọ mừng quá, trong đầu phác ra bao phương án đi đường. Nếu kịp chuyến tàu sáng mai thì chỉ ba ngày là về đến nhà. Ở nhà ba hôm rồi đến trường nhập học là vừa. Thế là Ngọ vơ quáng quàng bộ quân phục đương phơi dở, buộc ba lô, thanh toán tiền ăn hết tháng và làm thủ tục cắt quân số để về luôn. Chính trị viên bắt tay tiễn Ngọ cười cười:

- Nước mã hồi có khác, thần tốc ghê. Nhưng mà đi đường rừng một mình không an toàn đâu.

- Thủ trưởng yên tâm. Đi đêm mát mẻ càng dẻo chân ạ.

- Cố gắng kiếm lấy một đứa. Đơn vị chúc mừng trước đó.

Minh họa: Văn Tĩnh.

Ngọ là con một. Bố mẹ mong cháu một thì vợ chồng Ngọ mong con mười. Vừa cưới xong, Ngọ đi biệt luôn. Đầu tiên đóng quân ở Mai Sưu huấn luyện, nghĩ còn có cơ hội, rồi hành quân vào tận miền Tây Quảng Bình thì chả bao giờ Ngọ nghĩ là còn được tranh thủ qua nhà nữa. Bộ đội thời chiến chỉ biết một hai tiến bước ra chiến trường chứ mấy ai nghĩ đến đường về. Bố mẹ mấy lần tính đưa Thắm vào đơn vị thăm chồng, hiềm nỗi tàu xe khó khăn, lại bom đạn dọc đường nên việc chưa thành. Thế nên việc Ngọ vội vàng về ngay ai chả thông cảm. Mà thủ trưởng cứ lo xa. Quân nhân thời chiến lại sợ đêm tối ư? Ngọ đi chân không bén đất. Thấm gì so với những ngày huấn luyện mang ba lô gạch vượt núi Yên Tử. Thế rồi cái mỏi, cái đói ngủ của đêm đi bộ được nhịp tàu ru nhè nhẹ đưa Ngọ vào giấc ngủ lúc nào không biết. Chỉ hơi gục đầu là ngủ liền. Kiểu ngủ của lính thời chiến. Chân vẫn bước theo đơn vị mà chỉ cần hơi gục đầu là ngủ. Có người bảo đây là tư thế bản năng từ trong bụng mẹ. Chỉ khi nào có được tư thế an toàn này thì mới ngủ được. Nếu nằm trên giường thì cũng phải nằm nghiêng, hơi co người lại, đầu hơi gục mới dễ ngủ.

- Anh bộ đội ơi! Anh bộ đội ơi!

Ngọ choàng tỉnh, dụi mắt nhìn.

- Chị hỏi tôi à?

- Vâng, anh cho em ngồi ghé một chút.

Lúc này Ngọ mới nhìn thấy người phụ nữ trẻ tay xách nách mang lỉnh kỉnh mấy cái túi xách, trong lòng còn ôm một đoạn chăn cuộn tròn. Anh vội thu người lại:

- Mời chị ngồi.

Chị ta vứt toạch mấy thứ đồ vào lòng Ngọ rồi nhoẻn cười:

- May quá. Tưởng nhỡ chuyến tàu này thì chết.

Có tiếng oe oe khe khẽ phát ra từ cuộn chăn. Đó là một đứa trẻ bụ bẫm. Ngọ thầm ao ước có một cục cưng như thế. Ngọ bắt chuyện:

- Chị đi công tác ở Thủ đô à?

- Vâng, à không. Ấy chết, anh xếp giúp em mấy thứ đồ xuống gầm ghế với.

Giọng Bắc. Vậy mẹ con chị ta lặn lội vào trong này làm gì nhỉ? Mà đứa con còn đỏ hỏn thế kia.

- Chị có người nhà ở trong này à?

- Vâng, à không. Nhà em làm ở trong này. Em đưa con vào thăm, giờ quay ra.

Ngọ để ý thấy người mẹ trẻ kín đáo đưa cánh tay lên chấm nước mắt. Nghĩ cũng tội, con nhỏ một mình chăm sóc, bồng bế, chồng thì ở xa. Ngọ động viên:

- Anh chị đã có con là phúc đức lắm đấy. Như tôi đây mong mãi. Mấy lần cha mẹ định đưa vợ tôi vào đơn vị nhưng không được. Ra đi đầu tên mũi đạn ai biết được may rủi thế nào.

- Vâng, à không, à vâng.

Đang nói chuyện đã ngủ rồi, rõ chán. Vẻ mệt mỏi bơ phờ giờ mới hiện rõ trên nét mặt. Cái tình cái nghĩa của con người ta thật là vô bờ bến, nhất là lại ở vào cái thời điểm ác liệt của chiến tranh này. Ngọ nghĩ vẩn nghĩ vơ rồi cũng thiu thiu ngủ.

- Hình như đến ga Vinh rồi thì phải.

Tàu dừng bánh làm Ngọ xô nghiêng người tỉnh giấc.

- Anh bộ đội bế cháu giúp em một lát để em đi kiếm ít nước nóng pha sữa nhé.

Chẳng cần biết Ngọ có đồng ý hay không, chị ta cứ đặt đứa trẻ vào tay anh. Rồi len lách ra cửa. Mất hút. Ga này tàu đỗ lâu vì phải tiếp than tiếp nước. Đầu tiên chỉ là cảm giác chờ. Rồi sốt ruột. Rồi bao nhiêu giả thiết lướt qua đầu. Người mẹ vẫn mất hút. Có con thì non việc, sao đi lâu thế. Mãi đến khi tàu hú còi báo hiệu chuyển bánh Ngọ mới nhác thấy người mẹ hớt hải chạy dọc đoàn tàu, anh vội nhoài người ra cửa sổ gọi:

- Này, con ở đây cơ mà!

Rồi người mẹ cũng xuất hiện. Tay xách chai nước, tay xách xâu bánh chưng:

- Em tưởng không về kịp tàu cơ, hoảng cả hồn. Ai lại phố xá vắng teo, chẳng có hàng quán gì cả. Vừa đi vừa ngoái lại phía sau phòng tàu chạy, mãi mới kiếm được nước và đồ ăn. Anh bộ đội ăn bánh này. Em cũng ăn. Đói quá.

- Chị có con mọn cứ ăn đi lấy sữa cho cháu bé bú, tôi vừa ăn trước lúc lên tàu rồi.

- Ăn rồi thì ăn nữa cho vui, các anh bụng cao dạ dốc, ăn từ sáng đến giờ không đói meo rồi ư. Binh tình này khó mà mua được đồ ăn trên tàu, anh mà làm khách là sạch ruột đấy.

Lạ, thời chiến người ta thơm thảo thế. Bao nhiêu cái bực bội tan biến cả. Người mẹ trẻ bóc sẵn bánh nhét vào tay Ngọ.

Sau bữa ăn no, cả hai lại ngủ gà ngủ gật. Chị ta tin cậy gục hẳn đầu vào vai Ngọ để ngủ. Anh đành cứ ngồi vững đỡ, không dám chợp mắt.

Xịch xình xịch xình, con tàu nhẫn nại trườn đi. Bỗng người mẹ choàng tỉnh, hớt hải:

- Đến ga Thanh chưa nhỉ?

- Chưa đâu.

- Em ngủ say quá phải không?

- Chị mới chợp mắt được một lát thôi.

- Giờ đến lượt anh ngủ đi.

Ngọ ngả người dựa vào thành tàu nhắm mắt lại.

- Đến ga Thanh rồi. Anh bế cháu. Em xuống kiếm bát cháo hay bún gì đó, ăn bánh chưng nóng cổ quá.

- Nhớ số toa mà lên cho nhanh nhé.

- Vâng, mình ở toa số 6, gần giữa đoàn tàu.

Người mẹ tần ngần xoa tay lên mặt đứa bé chứ không vội xuống ngay như ở ga Vinh.

- Con ngoan đừng quấy bác nhé.

Nằm trên tay Ngọ, đứa bé chép chép miệng rất đáng yêu. Khổ thân, chưa đầy tháng đã phải lặn lội mấy trăm cây số đi thăm bố rồi.

***

Tàu hú còi.

Tàu xình xịch chuyển bánh.

Ngọ hốt hoảng nhìn trước ngó sau, rồi nhoài hẳn người qua cửa sổ tìm. Chẳng thấy bóng dáng người mẹ đâu. Chẳng lẽ nhỡ tàu thật à? Mà người mẹ tên là gì nhỉ? Ngọ muốn gọi mà không thể cất lời vì chưa cả kịp biết tên cô ấy. Chỉ còn chút hy vọng cô ấy kịp lên toa khác và đang lần đến đây tìm con. Có thể là như vậy. Thôi, đành chờ. Phấp pha phấp phỏng. Nếu cô ấy không kịp lên tàu thì biết xoay xở thế nào đây.

Xình xịch xình xịch, con tàu vẫn nhẫn nại trườn đi. Ngọ cảm thấy có bàn tay đang bóp chặt tim mình, lòng gợn lên nỗi lo lắng mơ hồ. Đứa bé bắt đầu khóc, Ngọ đứng dậy bông bông. Nó ưỡn người khóc ngằn ngặt. Trẻ con lúc ngoan lúc quấy, chắc là đến cơn hờn rồi đây. Có tiếng nhắc:

- Hay là nó đái ướt tã, xem mà thay đi.

Ngọ lóng ngóng mở lượt tã bọc, sờ thấy ẩm tay thật. Và nhận ra nó là con gái.

Thay tã xong con bé mới chịu mút bình sữa, thỉnh thoảng lại nấc lên vẻ giận dỗi. Có ai đó nhắc:

- Bế con nhỏ phải ôm chặt chặt vào kẻo nó giật mình.

Con bé nằm yên nhưng Ngọ không yên nổi, chốc chốc lại nhìn ngược ngó xuôi mong cái dáng quen quen xuất hiện. Đoàn tàu có dài gì cho lắm, phải như anh đã đi xuôi đi ngược được vài lượt rồi. Hay cô ấy rình ở đâu đó xem anh "xử lý tình huống" thế nào. Thật thế thì cô ấy đùa ác với anh quá.

Xình xịch xình xịch, tàu vẫn nhẫn nại trườn đi.

Ngọ đã nghĩ, thà cô ấy đùa dai cũng được nhưng đến ga Hàng Cỏ phải ra mặt nhận con đấy. Anh tập làm bố cũng được để sau chuyến này làm bố thật càng vững tay.

Rồi tàu cũng về đến ga Hàng Cỏ. Chờ khách xuống hết Ngọ mới từ từ khoác ba lô, xách hành lý của mẹ con con bé vẻ chờ đợi, chưa vội xuống tàu. Anh chờ một cái ú òa đâu đó. Người ta đã cắt đầu tàu đi rồi, tiếng loảng xoảng của sắt thép dội mãi vào tai mà vẫn chưa thấy tiếng ú òa nào. Anh lắc đầu ngán ngẩm lững thững bước xuống đường. Bầu trời vàng ệch ánh hoàng hôn. Ngọ lệch xệch vào phòng phát thanh nhà ga. Người phụ nữ trung tuổi ở trong hỏi:

- Đồng chí cần gặp ai ạ?

- Dạ, có, à không. Mà có ạ. Em tìm mẹ đứa bé này.

- Nghĩa là đồng chí bị lạc vợ chứ gì. Nào vào đây. Vợ chồng con mọn phải dính như vợ chồng sam chứ sao lại để lạc nhau thế này. Con bé xinh quá hỉ? Nào, tên vợ đồng chí là gì?

- Dạ thưa, mẹ cháu tên là gì em không biết ạ.

- Ô hay, tên vợ mà không biết, cứ đùa dai.

- Dạ, chả là em bế hộ cháu trên tàu để mẹ cháu xuống ga mua đồ ăn, thế rồi không gặp lại nhau, có thể cô ấy bị nhỡ tàu.

- À ra thế. Vậy thì thể nào cô ấy cũng đáp xe đuổi theo. Mời đồng chí cho biết tên rồi vào phòng khách ga ngồi chờ, tôi sẽ đọc trên loa thường xuyên để nếu mẹ cháu đến còn biết chỗ tìm.

Ngồi ở phòng khách, Ngọ nghe rõ tiếng loa chốc chốc lại vang lên. Anh nghĩ, thực ra cần gì tiếng loa, chỉ cần tiếng khóc của con nhỏ thì người mẹ cũng phải nghe thấy mà tìm đến chứ. Đó gọi là tình mẫu tử ấy mà.

Qua đêm.

Lại thêm buổi sáng.

Vẫn bặt tin bặt người.

Ngọ nóng ruột như lửa đốt. Vậy là chỉ còn hai đêm ở nhà. Anh ra phòng phát thanh đề nghị:

- Em để địa chỉ quê em lại, nếu mẹ cháu đến thì chị bảo cho cô ấy biết nơi mà tìm. Em sẽ giao con bé cho vợ em nuôi vậy. Em còn phải lên đơn vị.

***

Ngọ xuất hiện ở nhà trước sự vui mừng quýnh quáng của cả nhà. Rồi là ngỡ ngàng. Nội cái việc Ngọ có mặt ở nhà lúc này cũng đã là quá ngỡ ngàng. Được về phép hay "lủi" đây. Rồi sáu con mắt của bố, mẹ và Thắm cùng nhìn vào cái cục biết oe oe trong tay Ngọ. Bố hỏi trước:

- Con ai thế?

Mẹ "à" một tiếng rồi đón lấy đứa bé.

Thắm chỉ nhìn chết trân không nói được gì.

- Mẹ, không phải con của con đâu. Của một chị gửi trên tàu rồi bị lạc đấy ạ.

Bố khẽ nói:

- Tao cứ tưởng mày ba lăng nhăng rồi bị đơn vị đuổi cơ chứ.

Thắm tất tưởi đi vào buồng, ngã vật ra giường khóc. Con ai, ai biết, bao giờ cháy nhà ra mặt chuột hết. Khóc một lát cho bõ tức, Thắm lại vùng dậy đi lo cơm nước, hai mắt đỏ hoe như bị hun khói.

Ngọ tắm xong vào lục túi đồ của con bé, định mang mấy cái tã ướt đi giặt thì thấy một tờ giấy rơi ra. Cầm lên đọc. Thì ra là lá thư.

“Kính gửi anh bộ đội bạn đường. Em đã định đi từ Vinh, nhưng thấy cần viết vài lời cho anh nên quay lại. Em là con bé ngây thơ, cả tin, đã yêu lầm người. Em thất vọng lắm. Duyên phận cho em gặp anh. Em xin gửi con cho anh, xin anh chăm sóc cháu giúp em.

Xin anh thứ lỗi.

Em là Hồng, em đặt tên con là Ái Quân. Mong sau này em có cơ hội gặp lại con và anh.

Một lần nữa xin anh thứ lỗi".

Ngọ đưa lá thư cho vợ. Thắm đọc mà chưa tin ngay.

- Anh cứ nói thật đi, làm gì phải đóng kịch, làm tuồng. Em chấp nhận tất cả sự thực mà. Con anh chứ có phải con người dưng đâu mà em không yêu quý.

- Anh phải trông chờ vào thời gian thôi, bây giờ có nói gì với em cũng đâu thể làm em tin được, chỉ xin em hãy coi nó là con của chúng mình.

Thắm đọc đi đọc lại lá thư, nước mắt vẫn giàn giụa. Đứa bé đang ngủ trên giường bỗng thức dậy, oe oe khóc. Thắm vội lau nước mắt, khẽ bế nó lên rồi ôm vào lòng. Ngay lập tức, con bé thôi khóc, huơ bàn tay nhỏ xíu như tìm hơi ấm quen thuộc. Bất giác, Ngọ nghe thấy giọng vợ đầy âu yếm: Mẹ đây, mẹ đây.

Ngọ lặng nhìn rồi ôm lấy đôi vai gầy của vợ. Chỉ hai ngày nữa, anh lên trường nhập học, học xong sẽ trở lại chiến trường. Nhưng lần này, khi anh đi, trong căn nhà nhỏ đã có tiếng khóc của con thơ…