Từ điếu thuốc đến giường bệnh

Tại Bệnh viện Đa khoa Tiên Du, những ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá không còn hiếm gặp. Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Xuân Chinh, phụ trách Khoa Cấp cứu - Gây mê - Thận nhân tạo - Hồi sức tích cực và Chống độc cho biết, Khoa thường xuyên tiếp nhận cấp cứu các ca phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, viêm phổi… được đưa vào viện cấp cứu mà điểm chung của phần lớn bệnh nhân là có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm.

Bác sĩ Nguyễn Xuân Chinh cấp cứu một bệnh nhân tràn khí màng phổi do hút thuốc lá lâu năm.

Một trường hợp điển hình là bệnh nhân L.Đ.L. (61 tuổi, xã Phật Tích) được đưa vào bệnh viện cấp cứu vào giữa tháng 5 vừa qua. Bệnh nhân hút thuốc khoảng 45 năm, có tiền sử ho, khạc đờm kéo dài nhưng không đi khám. Khi nhập viện trong tình trạng tức ngực, khó thở kéo dài 2-3 ngày, kết quả chẩn đoán cho thấy bệnh nhân bị tràn khí màng phổi trái. Các bác sĩ buộc phải can thiệp mở màng phổi cấp cứu để dẫn lưu khí. Hình ảnh X-quang còn cho thấy tổn thương viêm mạn tính rõ rệt.

Tại Trung tâm Ung bướu (Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 2), không khó để bắt gặp những ca bệnh ung thư có liên quan đến thuốc lá, phần lớn ở giai đoạn muộn, để lại gánh nặng điều trị lớn.

Ông Đào Xuân Tiếp, 70 tuổi, quê xã Lâm Thao đã bước vào năm thứ hai của cuộc chiến với ung thư phổi. Bệnh được phát hiện sau những cơn đau ngực phải trên nền viêm phế quản mạn tính kéo dài, hiện mỗi tháng ông phải nhập viện 2 lần để truyền hóa chất.

Ông Tiếp cho biết, ông bắt đầu hút thuốc từ gần 50 năm trước, khi tham gia chiến đấu tại mặt trận phía Bắc, ban đầu chỉ để “chống rét”. Thói quen ấy kéo dài suốt hàng chục năm, dù đã giảm đáng kể lượng thuốc hút hằng ngày sau khi mắc bệnh, ông vẫn chưa thể bỏ hẳn.

Trong khi đó, anh Nguyễn Hữu Đại, 47 tuổi, trú ở phường Tam Sơn lại được phát hiện ung thư vòm họng khi khối u đã di căn, chèn ép dây thần kinh thị giác gây mờ mắt. Hút thuốc từ năm 15-16 tuổi, anh Đại thừa nhận: “Nếu quay lại được, tôi sẽ không bao giờ chạm vào thuốc lá”.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Thị Thúy, Trưởng Khoa Hóa trị liệu, Trung tâm Ung bướu, thực tế điều trị tại khoa cho thấy, có đến khoảng 60-70% bệnh nhân ung thư có liên quan đến thuốc lá, bao gồm cả hút trực tiếp và hút thụ động. Ghi nhận thực tế tại buồng bệnh cũng cho thấy tình trạng tương tự: Trong một phòng 10 giường, có tới 9 bệnh nhân từng hút thuốc lá, thuốc lào, người nhiều nhất gần 60 năm.

“Không hiếm trường hợp cả vợ - chồng, hoặc bố - con cùng mắc ung thư. Đáng báo động là một số bệnh nhân rất trẻ, mới 18 - 20 tuổi nhưng có thâm niên 10 năm hút thuốc, có người còn uống rất nhiều rượu bia, phải trả giá bằng cả tính mạng vì ung thư quá sớm” - bác sĩ Thúy chia sẻ.

Từ thói quen đến gánh nặng

Thuốc lá cũng là “tác nhân thầm lặng” của hàng loạt bệnh lý khác. Tại khoa Lão khoa - Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Bắc Ninh số 2, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thị Loan, Phó Trưởng khoa cho biết, khoảng 80-85% bệnh nhân điều trị tại khoa có liên quan đến thuốc lá, trong đó các bệnh phổ biến bao gồm: Đột quỵ, tăng huyết áp, phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều bệnh lý thần kinh - tim mạch khác. “Điển hình, có một số bệnh nhân chỉ mới ngoài 20 tuổi đã bị nhồi máu cơ tim, nguyên nhân chính là hút thuốc từ rất sớm” - bác sĩ Loan chia sẻ.

Một phòng bệnh của Khoa Hóa trị liệu có 10 bệnh nhân thì 9 người từng hút thuốc lá nhiều năm.

Không ít trường hợp phụ nữ không hút thuốc nhưng vẫn mắc bệnh do hít phải khói thuốc thụ động từ chồng hoặc người thân. Một ví dụ điển hình là trường hợp bệnh nhân nữ bị xuất huyết não, không có yếu tố nguy cơ rõ ràng ngoài việc sống trong môi trường thường xuyên có khói thuốc.

Gánh nặng mà thuốc lá gây ra không chỉ là bệnh tật mà còn là áp lực kinh tế và xã hội. Những bệnh nhân đột quỵ hoặc ung thư thường phải điều trị kéo dài, chi phí lớn, mất khả năng lao động và cần người thân chăm sóc.

Không phải câu chuyện nào cũng khép lại trong tiếc nuối. Có những người đã kịp dừng lại trước khi quá muộn, như trường hợp anh N.K.M, 48 tuổi, ở phường Nếnh là một trong những trường hợp bỏ thuốc lá thành công. Hút thuốc từ tuổi thiếu niên, có những thời điểm, anh M. từng hút tới 2-3 bao thuốc mỗi ngày. Nhiều năm liền, cơ thể đã có một số dấu hiệu cảnh báo như: Ho, khạc đờm kéo dài, nhưng khi một người thân qua đời vì ung thư phổi, bản thân cũng đi khám và phát hiện phổi có tổn thương viêm, anh M. quyết tâm cai thuốc.

Được sự động viên và đồng hành từ vợ là một nhân viên y tế, anh đã cai thuốc thành công. “Đến nay, sau 17 năm đoạn tuyệt với thuốc lá, sức khỏe tôi cải thiện rõ rệt, các triệu chứng bệnh giảm dần rồi biến mất, chỉ số kiểm tra định kỳ đều ổn định. Bỏ thuốc lá là quyết định đúng đắn nhất của tôi” - anh M. cho biết.

“Không phải ai cũng có thể bỏ thuốc ngay, nhưng càng dừng sớm thì lợi ích càng rõ rệt” - bác sĩ Nguyễn Thị Thúy nhấn mạnh. Theo các bằng chứng y học, chỉ sau 20 phút ngừng hút, nhịp tim và huyết áp đã bắt đầu cải thiện; sau vài tuần đến vài tháng, chức năng hô hấp tốt dần lên; và sau 10-15 năm, nguy cơ ung thư phổi có thể giảm đáng kể, tiệm cận với người không hút thuốc. Đáng chú ý, việc ngừng hút thuốc còn giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ, phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều loại ung thư khác.

Tuy vậy, cai thuốc lá là một quá trình khó khăn do tính chất gây nghiện của nicotine có trong thuốc lá. Thực tế điều trị cho thấy, không ít bệnh nhân, kể cả khi đã mắc ung thư, vẫn lén hút thuốc. “Chúng tôi thu bật lửa, bao thuốc nhưng một số người bệnh vẫn tìm cách hút. Mỗi người có cai thuốc thành công hay không ngoài quyết tâm của cá nhân còn cần sự đồng hành của người thân, đồng nghiệp…” - bác sĩ Thúy cho biết.

Các bác sĩ đều cùng chung quan điểm: Điều trị chỉ là giải pháp giải quyết phần “ngọn”, để phòng, chống tác hại của thuốc lá một cách hiệu quả, biện pháp cốt lõi vẫn là dự phòng. Trước hết, cần tăng cường truyền thông, giáo dục từ sớm, nhất trong trường học nhằm ngăn chặn việc tiếp cận thuốc lá, nhất là thuốc lá điện tử ở lứa tuổi thanh thiếu niên. Đồng thời, mỗi người cần chủ động nói không với thuốc lá.

Với những người chưa bỏ được thuốc lá, hãy hạn chế hút nơi công cộng để bảo vệ chính mình và những người xung quanh khỏi tác hại của khói thuốc thụ động.

Bộ Y tế đề xuất cấm người sinh sau năm 2010 hút thuốc lá

Để xác lập một thế hệ Việt Nam không khói thuốc, Bộ Y tế đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá.

Từ 15/5, hút thuốc lá điện tử bị phạt đến 5 triệu đồng

Từ 15/5, hành vi hút hoặc chứa chấp người sử dụng thuốc lá điện tử sẽ bị phạt từ 3 - 10 triệu đồng.

Phòng, chống tác hại của thuốc lá với học sinh phổ thông

Ngày 15/4, tại Hà Nội, Báo Giáo dục và Thời đại phối hợp Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) và các đơn vị liên quan phát động cuộc thi thiết kế bài giảng về môi trường không khói thuốc lần thứ II năm 2026.