Tháp chuông Khánh Vân bên dòng sông Lục.

Vi Hùng Thắng là người con của quê hương Lục Ngạn được sử sách ghi danh sánh cùng Yết Kiêu, Dã Tượng, Phạm Ngũ Lão cùng nhiều danh tướng của triều Trần. Ông được phong tước quận công nên người đời còn gọi đền Khánh Vân là đền Quan Quận.

Người anh hùng họ Vi này là con cụ Phúc Tính và cụ bà Từ Duyên. Vốn tư chất thông minh, lớn lên học một biết mười, được mọi người vị nể nên Vi Hùng Thắng đã quy tụ nhiều trai đinh trong vùng say mê võ nghệ, cưỡi ngựa bắn cung, sẵn sàng gìn giữ bản làng.

Thời giặc Nguyên xâm lược nước ta lần thứ 2 và 3 (năm 1285 và 1288), ông từng làm Tướng dân binh của cả một vùng rộng lớn, từ Lộc Bình đến ải Sa Lý về Động Bản, làng Vai, làng Dãng, Coóc Nhi, Coóc Vặn… Dân binh của ông có hàng vạn tay kiếm, tay cung dũng mãnh, phối hợp chặt chẽ với quân đội triều đình… từng đánh hàng chục trận ác liệt, cản bước tiến của giặc khi chúng từ cửa khẩu Chi Ma vào nước ta.

Ngọn cờ dân binh do Vi Hùng Thắng chỉ huy đã vươn cao trên đất Lục Ngạn, tung bay khắp miền biên ải Sơn Lục, thực hiện triệt để kế sách của triều đình: “Nếu có giặc ngoài đến, phải liều chết mà đánh, nếu sức yếu không địch nổi thì cho phép lẩn tránh vào rừng núi, không được đầu hàng!”

Thành Nội Bàng là nơi Tổng chỉ huy của quân ta ngự chiến, phía trước trùng trùng rừng núi kia, là lũy thép lòng dân đêm ngày sẵn sàng chiến đấu quyết liệt. Trong lần giặc Nguyên xâm lược nước ta lần thứ hai, khi phòng tuyến Nội Bàng của quân ta bị vỡ, Yết Kiêu – vị gia tướng trung thành của Trần Hưng Đạo vội mở túi cẩm nang xem lời dặn của Ngài và theo đó đã kịp thời chèo thuyền đến Bình Tân kịp đón Chủ tướng, cứu ngài thoát khỏi tay giặc.

Khi ấy Vi Hùng Thắng chỉ huy dân binh đánh chặn đội kỵ binh quân Nguyên để Chủ tướng của mình nhanh chóng xuống thuyền Yết Kiêu tại bến Bình Tân ven sông Lục, thoát khỏi sự truy sát của giặc.

Theo sự tích “Hùng Thắng Vi quận công tôn thần” lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Hà Bắc: Trong trận Nội Bàng diễn ra ngày 1 tháng 2 năm 1288, địch qua đường Sa Lý, Động Bản, vào đến Nội Bàng thì quân giặc sa vào trận phục kích của ta, bị thất bại nặng nề. Chúng điên cuồng đốt phá nhà cửa, chém giết dân ta. Trong trận Tân Giã, ngay cạnh đền Khánh Vân hiện nay, Vi Hùng Thắng cùng đội dân binh chiến đấu vô cùng quả cảm và hy sinh anh dũng.