Đồng chí Lê Thị Thu Hồng phát biểu thảo luận.  Ảnh: Văn Chương

Trước hết, tôi bày tỏ sự đồng tình với báo cáo KT-XH do Thủ tướng Chính phủ trình bày tại phiên khai mạc của kỳ họp. Báo cáo thể hiện tinh thần trách nhiệm, không né tránh những tồn tại, yếu kém.

Tôi cũng đồng tình với mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp Chính phủ đề ra cho năm 2017. Nhất là quyết tâm tái cơ cấu kinh tế một cách thực chất, gắn với tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng theo tinh thần Nghị quyết T.Ư 4 (khóa XII). 

Đặc biệt, tôi đánh giá cao chủ trương tập trung tái cơ cấu nông nghiệp gắn với thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Đây là chủ trương đúng với ý nguyện của đông đảo cử tri cả nước và Bắc Giang. Đa phần cử tri nông thôn đang mong mỏi sự khởi sắc thực chất trong nông nghiệp để làm cơ sở cho phát triển nông thôn mới. Nghị quyết của Đảng về “tam nông” ban hành được 8 năm, Chính phủ cũng đã có nhiều chính sách, cơ chế, biện pháp hỗ trợ nhưng kết quả chưa được như mong muốn. Nông thôn mới phần nhiều còn hình thức, mới dừng lại ở bề nổi, còn yếu tố gốc rễ, nền tảng là phương pháp sản xuất nông nghiệp, vấn đề tăng thu nhập cho nông dân dường như chưa có thay đổi rõ rệt.

Nói về thực trạng nông nghiệp nước ta, từ đất đai manh mún với mô hình sản xuất nhỏ lẻ nông hộ, không bền vững, khó áp dụng cơ giới hóa, khó tiếp cận thị trường. Đã vậy, việc lạm dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc kích thích tăng trưởng, thuốc bảo quản trong sản xuất đã làm người tiêu dùng trong nước ngày càng quay lưng lại với sản phẩm do nông dân sản xuất ra. Thêm vào đó, việc Việt Nam tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TTP) ngoài cơ hội thì sức ép, thách thức mạnh mẽ đối với nông nghiệp nước ta là rất lớn… Do vậy, lời giải cho bài toán đối với nông nghiệp Việt Nam hiện nay như thế nào. Việc tái cơ cấu nền nông nghiệp nước ta theo hướng nào cần có trả lời thoả đáng.

Đến nay, chúng ta đã có đủ thông tin để khẳng định mục tiêu cao nhất của tái cơ cấu nông nghiệp là chuyển đổi, hướng tới nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sạch, an toàn theo xu hướng của thế giới. Đây là quá trình lâu dài và gồm nhiều bước phát triển từ thấp lên cao. Các giải pháp trong báo cáo tái cơ cấu kinh tế về vấn đề nông nghiệp của Chính phủ đề ra đã phần nào đưa ra câu trả lời. Tuy nhiên, đâu là nội dung chính; đâu là lực lượng chính và đâu là giải pháp then chốt? Tôi cho rằng phải làm rõ để quá trình tái cơ cấu diễn ra hiệu quả. Theo tôi, có ba vấn đề lớn cần làm rõ, cụ thể là:  

Thứ nhất: Về nội dung của tái cơ cấu nông nghiệp nông thôn để chủ động hội nhập quốc tế, tôi cho rằng có 4 nội dung cơ bản. 

1- Cần phải nhấn mạnh và nhất quán chủ trương phát triển nông nghiệp công nghệ cao hướng tới nông nghiệp hữu cơ để chủ động hội nhập và đáp ứng nhu cầu thực phẩm có chất lượng, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng. 

2- Nhà nước từng bước xóa bỏ bao cấp về nông nghiệp. Việc nuôi, trồng cây con gì theo thời vụ như thế nào… nên để doanh nghiệp, người dân tự lo. Nhà nước nên tập trung vào những vấn đề vĩ mô như quy hoạch các vùng phát triển nông nghiệp và xây dựng các chính sách thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp tiên tiến, gắn với xây dựng nông thôn mới. 

3- Thực hiện cổ phần hóa các đơn vị sự nghiệp trong ngành nông nghiệp như trung tâm giống, khuyến nông, thú y… Các đơn vị này nhiều năm qua tồn tại trong trạng thái không phải là đơn vị làm kinh tế thực thụ cũng không phải là nhà cung cấp công nghệ uy tín. Khi cổ phần hóa, cơ chế thị trường sẽ bắt buộc họ vào thế tồn tại hay không tồn tại và khi đó Nhà nước vừa giảm nhẹ gánh nặng ngân sách mà lại làm tăng hiệu quả phục vụ xã hội. 

4- Phát triển lực lượng doanh nghiệp nông nghiệp. Đây là lực lượng chủ lực của ngành nông nghiệp hiện đại Việt Nam. Lực lượng này bao gồm các tập đoàn,  doanh nghiệp nông nghiệp và các trang trại. 

Hệ thống tưới phun mưa cho cây chè ở bản Ven, xã Xuân Lương (Yên Thế) .  Ảnh: Ngọc Tâm

Thứ hai: Về lực lượng thực hiện nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao thì hạt nhân nòng cốt phải là doanh nghiệp; phải chuyển chủ thể chính trong nông nghiệp từ hộ nông dân sang vai trò doanh nghiệp. Thực tiễn chứng minh, doanh nghiệp có khả năng thực hiện việc này vì họ có năng lực đầu tư, có khả năng tiếp nhận và làm chủ công nghệ, có vốn, có kinh nghiệm thương trường. 

Thứ ba: Về chính sách, giải pháp, trước tiên, phải hoàn thiện chính sách, pháp luật về đất đai để tạo thuận lợi nhất cho việc tích tụ và tập trung ruộng đất. Tiếp tục đẩy mạnh dồn điền, đổi thửa; sớm nghiên cứu cơ chế thuê ruộng đất ổn định, lâu dài. Rà soát, điều chỉnh quy hoạch đất nông nghiệp bảo đảm tầm nhìn dài hạn; khẩn trương xây dựng quy hoạch khu, vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của từng địa phương để bổ sung vào quy hoạch chung. Tiếp đó, cần tạo môi trường và chính sách khuyến khích phát triển ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ. 

Chính phủ và chính quyền các cấp phải tập trung cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, công khai, minh bạch, quan tâm phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật và có chính sách thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Có cơ chế khuyến khích nông dân mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất phù hợp với điều kiện và khả năng. Tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các hình thức hợp tác, liên kết trong tổ chức sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Bên cạnh đó cần sự cam kết đồng hành của chính quyền. Việc Nhà nước cam kết đồng hành cùng phát triển nông nghiệp công nghệ cao là không thể thiếu vì nông nghiệp cần đến hạ tầng, cần bảo vệ thương hiệu hay bản quyền tác giả... 

Về mặt vĩ mô, sự cam kết của chính quyền thể hiện ở quy hoạch tổng thể sao cho công nghiệp không “phá” nông nghiệp. Giữa các địa phương có biện pháp liên kết tiểu vùng, phối hợp phát triển hệ sinh thái cho nông nghiệp hữu cơ và các dịch vụ tài chính, ngân hàng, logistics, chế biến, bảo quản, kho bãi, sàn giao dịch điện tử. Đây cũng là cách để hiện đại hóa nông thôn, hỗ trợ xây dựng nông thôn mới…