Hiện trường khai thác nguyên liệu sản xuất gạch trái phép của Công ty cổ phần Thiên Phú, xã Tiên Nha (Lục Nam).

Sử dụng nguyên liệu “lậu”

Toàn tỉnh hiện có khoảng 80 cơ sở sản xuất gạch ngói hoạt động, nhu cầu sử dụng hơn 1,8 triệu m3 sét/năm. Theo quy định của Luật Khoáng sản, các đơn vị này phải có giấy phép khai thác nguyên liệu hoặc chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Tuy nhiên, hiện toàn tỉnh chỉ có Nhà máy gạch ngói Tân Xuyên (Lạng Giang), Nhà máy gạch Bích Sơn (Việt Yên) và Công ty cổ phần Cầu Sen (Lục Nam) có giấy phép khai thác mỏ sét. Các cơ sở còn lại chưa xin cấp phép mà chủ yếu mua gom từ các tổ chức, hộ dân khi thực hiện dự án nạo vét ao hồ nuôi thủy sản, hạ cốt nền hoặc của các đối tượng khai thác trái phép. Thậm chí có nhà máy còn tự lấy đất sét tại chỗ làm nguyên liệu.

Đơn cử như Công ty cổ phần Thiên Phú, thôn Đồng Dinh, xã Tiên Nha (Lục Nam) hoạt động từ cuối năm 2015 với công suất 25 triệu viên/năm. DN này chưa có mỏ nguyên liệu mà tự ý lấy đất sét tại khu đồi thực hiện dự án. Ông Đỗ Ngọc Minh, Giám đốc Công ty cho biết: “Kể từ khi đi vào sản xuất, nhà máy đã sử dụng 30 nghìn m3 sét nguyên liệu, trong đó khai thác tại chỗ hơn 8 nghìn m3, còn lại mua của cơ sở khác”. Mặc dù từ cuối năm ngoái, cơ quan chức năng yêu cầu đơn vị này chấm dứt hành vi vi phạm và nộp tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với lượng đất khai thác trái phép nhưng đến nay vẫn chưa chấp hành. 

Cũng do không có vùng nguyên liệu, từ năm 2014 đến nay, mỗi năm Công ty TNHH Thương mại dịch vụ Điện tử viễn thông Tạo Tuyến, xã Trí Yên (Yên Dũng) phải mua gom của người dân địa phương khoảng 18 nghìn m3 sét làm gạch. Trong khi đó nhiều tháng qua, ở xã Trí Yên không có trường hợp nào được cấp phép cải tạo ao, sử dụng nguyên liệu sét dư thừa bán cho các nhà máy gạch. Như vậy, nguồn sét DN thu mua không có nguồn gốc rõ ràng, chưa đúng quy định của pháp luật. 

Không chỉ hai DN trên, tháng 10-2016, Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) thanh tra 9 DN sản xuất gạch ngói quy mô lớn ở các huyện Lạng Giang, Việt Yên, Hiệp Hòa, Lục Nam, Sơn Động, Yên Dũng thì tất cả không có giấy phép khai thác mỏ sét. Điều đáng nói, hầu hết các nhà máy đều không chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu và chưa nộp đầy đủ thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, tiền cấp quyền đối với đất nguyên liệu sử dụng nhiều năm qua, làm thất thoát đáng kể ngân sách.

Cần kiên quyết xử lý

Năm 2012, UBND tỉnh quy hoạch 68 khu vực sét đưa vào khai thác phục vụ nguyên liệu cho các nhà máy gạch trong tỉnh đến năm 2020. Song số nhà máy xin cấp phép mỏ chỉ đếm trên đầu ngón tay. Theo đại diện Phòng Khoáng sản (Sở TN&MT), nguyên nhân các nhà máy không xin cấp phép mỏ bởi không muốn đầu tư kinh phí thuê đơn vị thăm dò trữ lượng, đánh giá tác động môi trường, nộp thuế, phí tài nguyên, tiền cấp quyền theo quy định trong khi việc mua bán nguyên liệu trôi nổi giá rẻ hơn. 

Ông Đào Đức Tám, Giám đốc Nhà máy gạch Bình Sơn, thôn Kẹm, xã Minh Đức (Việt Yên) cho rằng, để có nguyên liệu, DN dự kiến xin cấp phép mỏ sét rộng chừng 7ha. Song riêng tiền đền bù giải phóng mặt bằng cho các hộ dân mất khoảng 500 triệu đồng, đó còn chưa kể các loại thuế, phí tài nguyên và kinh phí đầu tư lắp đặt máy móc, thuê nhân công vận hành mỏ nên đơn vị chưa thể bố trí được.

Việc các DN trốn cấp phép mỏ sét vô tình tiếp tay cho hành vi khai thác tài nguyên trái phép diễn ra tràn lan thời gian qua. Để chấn chỉnh, ông Nguyễn Văn Tuyến, Phó Giám đốc Sở TN&MT cho biết: “Thực hiện chỉ đạo của tỉnh, năm nay, Sở tập trung kiểm tra tất cả các cơ sở sản xuất gạch ngói và đôn đốc chủ DN khẩn trương hoàn thiện thủ tục xin cấp phép mỏ sét theo quy định của Luật Khoáng sản. DN nào thu mua nguyên liệu không có nguồn gốc rõ ràng hoặc khai thác trái phép bị xử phạt nghiêm để răn đe”. 

Cũng theo lãnh đạo Sở TN&MT, đối với DN chưa có mỏ nguyên liệu mà thu mua trôi nổi, không chứng minh được nguồn gốc từ năm 2014 đến nay, Sở sẽ phối hợp với cơ quan chức năng quy đổi gạch ngói thành phẩm ra khoáng sản sét để thu thuế, phí tài nguyên và tiền cấp quyền. Cùng đó, Sở TN&MT, Công an tỉnh sẽ xem xét tham mưu với UBND tỉnh đình chỉ hoạt động đối với các nhà máy gạch cố tình sử dụng nguyên liệu sét khai thác trái phép nhiều lần, đồng thời bổ sung quy hoạch nguồn nguyên liệu, đơn giản hóa các thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian cấp phép mỏ cho DN.

Hải Minh