Đại biểu Trần Văn Lâm phát biểu tại hội trường.

Quy định cụ thể nhưng không gắn với nâng cao hiệu quả quản lý

Trước tiên, tôi bày tỏ đồng tình với nội dung Báo cáo kết quả giám sát trình Quốc hội lần này. Từ kết quả thực hiện giám sát ở địa phương và những kết luận trong báo cáo, tôi có một số ý kiến. Trước hết, như trong báo cáo đã khẳng định: “Các cấp chính quyền ở địa phương cơ bản thực hiện việc sắp xếp, kiện toàn theo đúng quy định, hướng dẫn của Trung ương”. Nhưng kết quả bên cạnh một số thay đổi, tiến bộ nhất định thì bộ máy ngày càng cồng kềnh, phức tạp, chưa tạo được những đột phá về hiệu quả quản lý, thực thi nhiệm vụ, thậm chí có mặt, có nơi còn trở nên trì trệ, tăng phiền hà, nhũng nhiễu với dân.

Ở đây rõ ràng là có phần trách nhiệm thuộc về các quy định hướng dẫn chỉ đạo từ cấp trên chưa bảo đảm phù hợp với thực tiễn phong phú. Sự cứng nhắc trong các quy định đã triệt tiêu sự sáng tạo, linh hoạt của cấp dưới trong việc tổ chức bộ máy phù hợp với đặc điểm, tình hình, điều kiện cụ thể ở mỗi địa phương cả về lịch sử, văn hóa, dân cư, KT- XH... rất khác nhau giữa các vùng,miền.

Điều quan trọng ở đây tôi muốn nhấn mạnh, đó là mặc dù các quy định, hướng dẫn về tổ chức bộ máy chính quyền địa phương là rất cụ thể, chi tiết, với yêu cầu rất ngặt nghèo về việc chấp hành, nhưng lại không gắn với yêu cầu cuối cùng là nâng cao trách nhiệm, hiệu quả quản lý, thực thi nhiệm vụ của bộ máy đó. Để khi những khó khăn, phức tạp, yếu kém, buông lỏng quản lý nảy sinh thì người ta hoặc đùn đẩy trách nhiệm cho nhau hoặc có chỗ đổ thừa là do quy định của cấp trên. Tức là chúng ta chưa thực sự gắn được trách nhiệm của chính quyền địa phương với việc đổi mới tổ chức, nâng cao hiệu quả quản lý của bộ máy hành chính ở cấp mình và cấp trực thuộc.

Tổ chức bộ máy chưa gắn chặt với các khâu khác trong CCHC

Vấn đề cải cách tổ chức bộ máy hành chính chỉ là một bộ phận cấu thành trong tổng thể cải cách nền hành chính quốc gia. Nó phải xuất phát từ mục đích, yêu cầu quản lý và phải tiến hành đồng bộ trong mối quan hệ hữu cơ với các nội dung cải cách khác, gồm: Cải cách thể chế; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức; cải cách thủ tục hành chính; đổi mới tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính, xây dựng chính phủ điện tử.

Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua, chúng tôi cảm nhận tính đồng bộ này chưa tốt. Việc đổi mới tổ chức bộ máy chưa gắn chặt với các khâu khác trong cải cách hành chính (CCHC). Một ví dụ nhỏ, trong quy định về chính quyền cấp xã, vừa qua xã loại II giảm một Phó Chủ tịch. Đi tiếp xúc cử tri khắp nơi đều kêu, cho rằng là bất hợp lý; là làm khổ cơ sở do không đủ lãnh đạo xã đi họp, không có lãnh đạo xã thường trực tiếp dân; không có người thường trực ký văn bản làm người dân phải chờ đợi, phiền hà. Nghe thì rất bức xúc, nhưng vấn đề là cùng với thay đổi cơ cấu lãnh đạo thì phải đổi mới cung cách làm việc; phân công lại trách nhiệm; giảm họp hành; tăng thẩm quyền công chức, tăng trách nhiệm người đứng đầu... nhưng thực tế việc thay đổi không đồng bộ mới gây xáo trộn, bức xúc.

Hay như vấn đề hiện đại hóa nền hành chính, xây dựng chính phủ hiện nay. Nếu với một nền hành chính hiện đại, tự động hóa trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin, thì yêu cầu phải đổi mới quy trình, thủ tục; chuẩn hóa các nghiệp vụ, quy định trách nhiệm cụ thể trong việc xây dựng, tạo lập, phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan theo một trình tự nghiêm ngặt; từ đó phải thay đổi thủ tục hành chính, rút gọn vị trí việc làm, giảm biên chế, thu gọn tổ chức, bộ máy. Nhưng thực tế thì càng ứng dụng công nghệ thông tin càng làm tăng tổ chức biên chế, còn chính phủ điện tử mãi vẫn loay hoay, chậm chạp!

Hoặc như vấn đề tài chính công bao năm vẫn quy định quy trình, thủ tục, báo cáo, định mức, tiêu chuẩn như vậy. Có theo kịp yêu cầu đổi mới hành chính hay không vẫn là câu hỏi đang chờ trả lời.

Bảo đảm tính kế thừa, ổn định và đổi mới, phát triển

Như tôi đã nói ở trên, cải cách bộ máy hành chính nhà nước phải nằm trong tổng thể cải cách nền hành chính quốc gia. Nhưng trong 6 khâu CCHC thì bộ máy là khâu phải ổn định nhất so với các khâu còn lại. Và bộ máy phải được thiết kế sau cùng trên nền tảng của các khâu khác. Tuy nhiên, thực tế làm dường như ngược lại; tính ổn định của bộ máy trong thời gian qua cũng chưa được bảo đảm đúng mức. Như trong báo cáo giám sát đã nhận định: “Việc thường xuyên thay đổi chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu, tổ chức một số cơ quan cụ thể, thậm chí chỉ trong một nhiệm kỳ hoặc một thời gian không dài; những hạn chế trong việc nghiên cứu, đề xuất những quy định không mang tính dài hạn, khiến tổ chức bộ máy các cơ quan thiếu tính ổn định”. 

Hoặc như: “Việc nghiên cứu để xây dựng cơ cấu, tổ chức của Chính phủ cho nhiệm kỳ sau chưa được quan tâm, nghiên cứu bài bản từ sớm”. Đây là những nhận định xác đáng. Những sự xáo trộn thường xuyên này ảnh hưởng rất lớn đến tâm tư, tình cảm cán bộ, công chức, đến hiệu quả hoạt động của bộ máy. Có nơi, sau chia tách, sáp nhập mất cả quá trình dài để ổn định, tổ chức, thiết lập sự đoàn kết, thống nhất nội bộ. Do vậy, tôi đề nghị thời gian tới, việc này càng phải thận trọng, đặc biệt quyết định thay đổi tổ chức bộ máy phải dựa trên cơ sở vững chắc của nghiên cứu khoa học, một cách bài bản; đánh giá, tổng kết vấn đề thấu đáo như tinh thần của Nghị quyết Trung ương 6 vừa rồi đã yêu cầu đó là phải bảo đảm kết hợp hài hòa giữa kế thừa, ổn định và đổi mới, phát triển; phải thực hiện các bước đi vững chắc; phải có thí điểm, không nóng vội.

Hãy để câu chuyện “cây tre trăm đốt” mãi mãi đi vào cổ tích; câu thần chú “khắc nhập, khắc xuất” không còn ứng nghiệm trong việc chia tách, sáp nhập, cải cách tổ chức bộ máy hành chính, nhà nước của đất nước ta trong giai đoạn hiện nay.