Là bí thư chi đoàn năng nổ, nhiệt tình ở Trường Đại học (ĐH) Sư phạm Quy Nhơn (Bình Định), Đào Văn Huy (SN 1984), xã Tiên Hưng (Lục Nam) vinh dự được kết nạp Đảng ngay khi còn ngồi trên ghế giảng đường. Năm 2007, cầm tấm bằng tốt nghiệp loại giỏi, Khoa Lịch sử Đảng với niềm vui khôn xiết nhưng sau vài năm đi đến đâu xin việc chỉ nhận được cái lắc đầu, Huy thất vọng tràn trề. Loay hoay không tìm được việc, năm 2009, Huy đành học sau ĐH với hy vọng tấm bằng thạc sĩ Lịch sử dễ kiếm việc hơn. 

Nhưng đến thời điểm này, sau gần hai năm tốt nghiệp, may mắn vẫn chưa mỉm cười. Những đợt tuyển công chức, viên chức của tỉnh gần đây đều không có chỉ tiêu biên chế ngành này. Mệt mỏi, Huy đành chấp nhận làm tạm công việc trái ngành. "Không chỉ bản thân mà em gái tôi là Đào Thị Hường, tốt nghiệp bằng giỏi, ĐH Kinh tế Quốc dân Hà Nội ra trường ba năm nay cũng chưa tìm được việc làm" - Huy chia sẻ.

Tại Công ty TNHH Deayang Hà Nội, cụm công nghiệp Đồng Đình (Tân Yên), chị Nguyễn Thị Tân, xã Cao Thượng đang làm công nhân điện tử. Trò chuyện mới biết Tân cũng từng là sinh viên ngành quản trị doanh nghiệp (DN) một trường ĐH ở Hà Nội. Không tìm được việc làm đúng nguyện vọng, cuối năm 2010, Tân đành cất tấm bằng cử nhân và xin làm công nhân ở đây. Tân ngậm ngùi: "Tìm được việc làm là may mắn rồi. Nhiều bạn cùng trang lứa với tôi ra trường còn chưa có việc".

Theo ông Nguyễn Văn Hương, Bí thư Đảng uỷ xã Tân An (Yên Dũng), xã có hơn 1 nghìn hộ, gần 4 nghìn nhân khẩu, chủ yếu sản xuất nông nghiệp. Dù đời sống còn nhiều khó khăn nhưng các gia đình vẫn cố gắng nuôi con ăn học. Ba năm trở lại đây, trung bình mỗi năm, xã có khoảng 40 - 45 con em đỗ cao đẳng (CĐ), ĐH. Tuy nhiên, hiện có hàng trăm trường hợp tốt nghiệp vẫn chưa có việc làm ổn định, nhiều người đành làm công nhân trái ngành. 

"Chúng tôi thực sự lo lắng trước tình trạng này nhưng chưa có giải pháp tháo gỡ" - ông Hương cho biết. Cũng theo ông Hương, cháu gái ông tốt nghiệp ĐH Lao động Xã hội (Hà Nội) không tìm được việc làm đành đi xuất khẩu lao động ở Đài Loan. 

Thực tế cho thấy, không ít cử nhân ra trường không có việc làm lại tiếp tục chọn con đường học lên thạc sĩ hoặc "đi lùi” bằng cách quay lại trường trung cấp, trường nghề để học theo ngành đang cần nhân lực. Lại có những trường hợp lặng lẽ cất tấm bằng tốt nghiệp để làm công nhân trong DN. Sau 4 đến 6 năm đào tạo với bao tiền bạc, công sức, thời gian, nhiều cử nhân, kỹ sư không có việc làm. Đó là sự lãng phí lớn cho gia đình và xã hội. 

Hiện ở tỉnh vẫn chưa thống kê đầy đủ số cử nhân, thạc sĩ chưa tìm được việc làm nhưng tại các kỳ xét tuyển công chức, viên chức cho thấy con số đăng ký tuyển dụng vượt so với chỉ tiêu tuyển dụng nhiều lần. Cụ thể, kỳ xét tuyển giáo viên THPT năm 2013, môn Giáo dục Công dân cần tuyển 3 chỉ tiêu nhưng có tới 51 hồ sơ đăng ký (trong đó 5 ứng viên bằng thạc sĩ). Môn Sinh học 4 chỉ tiêu/30 hồ sơ (trong đó 10 thạc sĩ, 1 sinh viên tốt nghiệp loại giỏi). Môn Ngữ văn tuyển 12 chỉ tiêu/116 hồ sơ đăng ký. 

Đặc biệt, ở đợt xét tuyển công chức ngành y tế năm 2013, chênh lệch trong tuyển y sĩ đa khoa là 3/449 hồ sơ (gấp 149,6 lần); CĐ điều dưỡng: 6/269 hồ sơ; trung cấp điều dưỡng: 18/499 hồ sơ. Đợt tuyển dụng kế toán cũng cho thấy số cung vượt xa cầu. Đơn cử như Bệnh viện Đa khoa Lục Nam tuyển 1 kế toán ĐH Tài chính/21 hồ sơ; Bệnh viện Đa khoa Tân Yên: 1 kế toán Đại học/36 hồ sơ... 

Ông Nguyễn Quang Đông, Trưởng phòng Công chức, viên chức và Đào tạo (Sở Nội vụ) cho biết: "Thực trạng dư thừa lao động sau đào tạo khiến những người làm công tác tuyển dụng như chúng tôi rất băn khoăn, trăn trở". 

Còn tại Trung tâm Giới thiệu việc làm tỉnh, theo ông Nguyễn Văn Huế, Phó Giám đốc phụ trách, đơn vị chủ yếu giới thiệu, cung ứng lao động phổ thông cho DN cho biết, vài năm gần đây, rất nhiều hồ sơ đăng ký tìm việc của các cử nhân ra trường. Thực tế này cũng xảy ra ở Trung tâm Hỗ trợ đào tạo và Cung ứng nhân lực. Năm qua, đơn vị đã đào tạo, giới thiệu việc làm cho hơn 1.500 lao động, chủ yếu là lao động phổ thông. 

Theo ông Khuông Văn Thông, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, tình trạng cử nhân, thạc sĩ chưa có việc làm là do sự mất cân bằng giữa đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực. Đặc biệt, số lượng lao động đào tạo các ngành: Sư phạm, kế toán, y tế trường học... cao gấp nhiều lần so với chỉ tiêu biên chế. Trong khi, các ngành như: Bác sĩ đa khoa, bác sĩ răng - hàm - mặt... lại không đủ chỉ tiêu tuyển dụng. 

Được biết, từ nay đến năm 2016, biên chế cán bộ hành chính Nhà nước của tỉnh cơ bản ổn định, không tăng. Nếu có cũng chiếm số lượng không đáng kể do một số cán bộ về hưu hoặc thuyên chuyển công tác. Theo chủ trương của Chính phủ, thời gian tới tỉnh sẽ tiếp tục tinh giản biên chế khối hành chính sự nghiệp.