Để có cái nhìn thực tế từ chuỗi cung ứng đến năng lực đào tạo, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh phỏng vấn Tiến sĩ Vũ Quang Khuê, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh (BCi) - nhà quản lý giáo dục có nhiều năm nghiên cứu chuyên sâu về vật liệu bán dẫn.

Vị trí của Bắc Ninh trong chuỗi cung ứng bán dẫn

Khi nhắc đến bán dẫn, nhiều người chưa hiểu rõ nội hàm của ngành công nghiệp này. Vậy dưới góc nhìn của mình, Tiến sĩ có thể khái quát chung nhất về chuỗi giá trị này?

Tiến sĩ Vũ Quang Khuê: Trong những năm trở lại đây, từ khóa về công nghiệp bán dẫn được thảo luận trên nhiều diễn đàn. Bởi chíp bán dẫn là xương sống của mọi ngành công nghiệp, có mặt trong mọi thiết bị điện tử, trí tuệ nhân tạo, công nghệ quốc phòng, an ninh... Để hiểu một cách thấu đáo về ngành này cần phải trải qua một quá trình đào tạo.

Tiến sĩ Vũ Quang Khuê giới thiệu ứng dụng chíp cảm biến sinh học trong công nghệ thực phẩm, kiểm soát bệnh truyền nhiễm tại Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh Bắc Ninh năm 2025.

Tùy từng vị trí công việc mà đòi hỏi thời gian, tổ hợp liên ngành chuyên môn khác nhau. Nhưng trước hết cần hiểu đúng: Bán dẫn không chỉ là phòng sạch và chip. Đó là một hệ sinh thái được chia làm 3 công đoạn cốt lõi. Đầu tiên là công đoạn từ nghiên cứu, chế tạo và lựa chọn vật liệu, thiết kế vi mạch tạo ra sơ đồ mạch điện và cấu trúc chi tiết của các linh kiện.

Tiếp đến là chế tạo, chuyển sơ đồ thiết kế lên các tấm silicon (wafer) để tạo ra các linh kiện theo yêu cầu. Công đoạn này đòi hỏi phải thực hiện trong phòng sạch tuyệt đối và thiết bị trong hệ vi cơ siêu chính xác (nano và micro).

Cuối cùng là đóng gói và kiểm chuẩn, là công đoạn cắt wafer (tách linh kiện từ các phiến đã chế tạo ở công đoạn Front-end) thành linh kiện đơn, hàn đấu nối chân kim loại, đóng gói bọc vỏ bảo vệ mạch điện và kiểm tra trước khi xuất xưởng.

Ngoài 3 công đoạn cốt lõi này, ngành công nghiệp bán dẫn còn cần một hệ sinh thái phụ trợ khổng lồ gồm: Quản lý, vận hành thiết bị bán dẫn, khuôn mẫu chính xác làm mask (mặt nạ), xử lý hóa chất độc hại, vận hành hệ thống cấp điện, nước khử ion, khí tinh khiết và vật liệu bán dẫn...

Là trung tâm công nghiệp điện tử lớn của cả nước, thực tế ngành công nghiệp bán dẫn tại Bắc Ninh hiện nay đứng vị trí nào trong chuỗi bán dẫn, thưa Tiến sĩ?

Tiến sĩ Vũ Quang Khuê: Trong 3 công đoạn cốt lõi, ở Việt Nam, các doanh nghiệp vẫn chưa đầu tư và triển khai thực hiện được ở 2 công đoạn đầu là thiết kế, sản xuất, vì đòi hỏi không chỉ có chất xám mà còn cần nguồn lực đầu tư rất lớn. Bắc Ninh mặc dù là trung tâm công nghiệp của cả nước song trong chuỗi giá trị bán dẫn mới thực hiện công đoạn cuối là đóng gói và kiểm chuẩn (Back-end).

Hiện nay, tại Khu công nghiệp Yên Phong II-C, Tập đoàn Amkor Technology đã xây dựng một trong những dự án đóng gói bán dẫn hiện đại nhất thế giới. Ngoài ra còn có các doanh nghiệp vệ tinh cung ứng linh kiện vi mạch kỹ thuật cao. Đây là bước đệm quan trọng để Bắc Ninh nâng vị thế trong chuỗi giá trị bán dẫn lên các khâu như thiết kế và sản xuất.

Với sự xuất hiện của hệ sinh thái đóng gói và kiểm chuẩn như vậy, theo Tiến sĩ, nhu cầu nguồn nhân lực tại Bắc Ninh đang chuyển dịch như thế nào?

Tiến sĩ Vũ Quang Khuê: Như chúng ta đã biết, mỗi ngành sản xuất đều cần nguồn nhân lực phù hợp. Ngành công nghiệp của tỉnh đang dịch chuyển từ lắp ráp thiết bị điện tử sang đóng gói, kiểm chuẩn nên nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao rất lớn. Tỉnh cần có một tỷ lệ kỹ sư trình độ cao để làm thiết kế, chế tạo bóc tách bản vẽ nguyên lý chuyên sâu.

Tiến sĩ Vũ Quang Khuê có hơn 8 năm nghiên cứu chuyên sâu về vật liệu điện tử, chế tạo thiết bị điện tử thông minh, cụ thể là chế tạo các cảm biến bán dẫn ứng dụng trong sinh học (biosensor). Ông sở hữu bằng sáng chế độc quyền cho thiết bị kiểm tra nhanh thực phẩm do Cục Sở hữu trí tuệ cấp Bằng Sáng chế độc quyền; giải 3 Techfest Vocational 2019 khu vực Đồng bằng sông Hồng và Trung du miền núi phía Bắc cùng nhiều sáng kiến, giải thưởng về khoa học công nghệ cấp tỉnh.

Tuy nhiên, trong thực tế, không phải ai làm bán dẫn cũng là kỹ sư ngồi phòng máy tính. Nhu cầu lớn nhất của Bắc Ninh hiện nay chính là đội ngũ kỹ sư thực hành và kỹ thuật viên trình độ cao đẳng vận hành thiết bị bán dẫn tại các nhà máy. Đội ngũ này là lực lượng trực tiếp đứng máy, vận hành robot, bảo trì hệ thống cơ điện tử phức hợp, kiểm tra bo mạch, linh kiện bằng thị giác (vision) và quản lý quy trình sản xuất tại các nhà máy. Đây đều là hệ thống dây chuyền sản xuất trong các nhà máy bán dẫn tại Bắc Ninh hiện nay. Trong tương lai, số dự án đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn tiếp tục gia tăng đòi hỏi nguồn nhân lực kỹ thuật viên cũng tăng theo.

Vận hành hiệu quả mô hình liên kết “3 nhà”

Nhà trường có kế hoạch đào tạo như thế nào để đáp ứng xu hướng dịch chuyển nguồn nhân lực, thưa Tiến sĩ?

Sinh viên học chuyên ngành vi mạch bán dẫn tại Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh.

Tiến sĩ Vũ Quang Khuê: Bám sát định hướng chiến lược của tỉnh là sớm đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm công nghiệp bán dẫn, công nghệ cao của Việt Nam, Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh đã xây dựng chương trình đào tạo, mô hình đào tạo mới, chủ động kết hợp với các doanh nghiệp liên quan đến công nghiệp số nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực trên địa bàn.

Theo đó, để đón đầu các ngành mũi nhọn, từ năm học 2025 - 2026, nhà trường chính thức đào tạo các chuyên ngành sâu: Nhà máy thông minh, vi mạch bán dẫn, thị giác máy, hệ thống sản xuất thông minh, hệ vi cơ điện tử tích hợp, IoT, robot công nghiệp, AI… Ngoài ra, nhà trường chủ động kết nối với các doanh nghiệp để đào tạo theo đơn đặt hàng.

Theo Tiến sĩ, việc triển khai mô hình đào tạo nhân lực ngành bán dẫn có những thuận lợi, khó khăn gì?

Tiến sĩ Vũ Quang Khuê: HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 113/2025/NQ-HĐND “Quy định chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, đào tạo nhân lực phục vụ công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, giai đoạn 2025-2030”. Chính sách này không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà đang xây dựng một nền tảng nguồn nhân lực bền vững cho những năm tới. Còn khó khăn nhất hiện nay là chi phí đầu tư thiết bị lớn. Một cơ sở đào tạo nghề không thể tự mua toàn bộ máy móc đóng gói, kiểm thử chip cho sinh viên thực hành.

Ngoài ra, chất lượng đầu vào của nhà trường cũng hạn chế, trong khi ngành bán dẫn đòi hỏi sinh viên phải có kiến thức nền tảng về các tổ hợp khoa học tự nhiên. Do đó, cần vận hành hiệu quả mô hình liên kết “3 nhà” (Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp). Trong đó, Nhà nước cần định hướng, kết nối giữa nhà trường - doanh nghiệp, thúc đẩy “cung” gặp “cầu”. Cùng với đó đòi hỏi sự nỗ lực rất cao từ các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, sự nhập cuộc của chính người lao động và định hướng nghề nghiệp từ các trường trung học phổ thông, phụ huynh học sinh.

Dù còn những nút thắt song với hệ sinh thái bán dẫn đang kiến tạo cùng mục tiêu phát triển rõ ràng và các chính sách hỗ trợ, tin rằng tỉnh Bắc Ninh sẽ giải quyết được bài toán nâng cấp chất lượng nguồn nhân lực. Ngành công nghiệp của tỉnh sớm vượt qua khâu giá trị thấp và thăng tiến lên phân khúc cao trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ về cuộc trò chuyện này!.

Việt Nam - Hàn Quốc thúc đẩy hợp tác đào tạo công nghệ cao, bán dẫn và AI

Tại thành phố Asan của Hàn Quốc, đại diện 4 cơ sở giáo dục của Việt Nam đã làm việc với Trường Đại học Hoseo nhằm thúc đẩy hợp tác đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao.

Bắc Ninh đẩy mạnh hợp tác đào tạo nhân lực ngành bán dẫn với trường Đại học Dương Châu

BẮC NINH - Sáng 16/6, đồng chí Phạm Văn Thịnh, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh tiếp và làm việc với đoàn công tác của trường Đại học Dương Châu (Trung Quốc) do ông Lý Khánh Cường, Phó Viện trưởng Học viện Giáo dục quốc tế làm trưởng đoàn.