Khám phá AI

Chiều muộn, vừa bước chân đến cổng nhà ông bà Vũ Viết Đắc - Nguyễn Thị Ấm (73 tuổi) tại tổ dân phố Suối Hoa, phường Kinh Bắc, chúng tôi đã nghe văng vẳng tiếng nhạc phát ra từ phòng khách. Thấy khách đến, ông Đắc vội giảm âm lượng ở chiếc loa mini rồi cầm điện thoại lên khoe với nụ cười rạng rỡ: "Bài hát này tôi mới sáng tác đấy! Video này cũng là tự tôi hát, tự quay video rồi đăng lên kênh YouTube cá nhân để mọi người cùng thưởng thức".

Kênh YouTube của ông Vũ Viết Đắc.

Trên màn hình điện thoại là hình ảnh ông Đắc đang đứng hát bên triền đê sông Cầu xanh mướt thơ mộng, chất giọng lúc trầm lắng, khi ngân nga đầy cảm xúc. Vừa rót nước mời khách, ông Đắc vừa nhìn vào màn hình smartphone, thỉnh thoảng lại đưa tay chạm nhẹ để tua lại đoạn nhạc tâm đắc.

Vốn là người yêu nhạc, say mê sáng tác, ông Vũ Viết Đắc hiện sở hữu một tuyển tập ca khúc riêng. Năm 2013, ông từng tổ chức đêm nhạc cá nhân với chủ đề "Giai điệu từ trái tim". Nhắc đến sự hỗ trợ của công nghệ trong quá trình sáng tạo, ông hào hứng chia sẻ: "Ngày trước vất vả lắm! Sáng tác xong còn phải thuê ca sĩ, tốn chi phí thu âm, ghi hình, mất rất nhiều thời gian. Bây giờ thì khác rồi, viết xong lời, tôi chỉ cần "ra lệnh" cho AI hát thử. Chưa ưng ý thì yêu cầu hát lại, đổi sang phong cách khác, khi nào thấy phù hợp mới thôi!".

Trong lúc ông Đắc say sưa kể chuyện âm nhạc, từ phía căn bếp nhỏ, bà Ấm đang chuẩn bị bữa tối, ngay cạnh đó là chiếc điện thoại phát video hướng dẫn bài tập dưỡng sinh. Hành trình làm quen với điện thoại thông minh của bà Ấm đầy sự kiên trì. Bà Ấm cười bảo: "Vài năm trước, tôi chưa biết sử dụng điện thoại, thậm chí rất ngại khi phải làm quen với thiết bị điện tử. Sau đó, được con trai tặng chiếc điện thoại cũ, ban đầu tôi cứ loay hoay, lúng túng mãi vì màn hình lắm biểu tượng phức tạp. Muốn gõ chữ cũng không biết gõ, tôi đã phải ghi từng ký hiệu ra cuốn sổ nhỏ để lúc quên thì xem lại, dần từng bước rồi thành quen".

Bây giờ, bà Ấm đã sử dụng thành thạo nhiều tính năng trên điện thoại thông minh, từ tìm kiếm thông tin bằng Google, đọc báo, xem YouTube, gọi video cho đến gửi tin nhắn thoại, tham gia tương tác trên các nhóm Zalo, Facebook. Đặc biệt, niềm vui công nghệ của bà còn gắn liền với câu lạc bộ dưỡng sinh tại địa phương. Bà khoe: "Các bài tập dưỡng sinh của chúng tôi có nét riêng và độc đáo lắm! Vì ông nhà tôi sáng tác nhạc nên tôi sử dụng luôn các bản nhạc ấy kết hợp với những động tác tìm hiểu trên mạng, rồi tự biên tự diễn. Sau khi tập thành thạo, tôi lại nhờ ông nhà tôi quay video gửi vào nhóm Zalo để các chị em khác cùng tập theo".

Ở tuổi xưa nay hiếm, vợ chồng ông bà Đắc - Ấm đã sở hữu một kênh YouTube với hàng trăm video. Không cần thiết bị ghi hình cầu kỳ hay phòng thu chuyên nghiệp, chỉ với chiếc smartphone kết nối Internet, hai ông bà vẫn tự sáng tạo các sản phẩm âm nhạc, quay video và chia sẻ những khoảnh khắc đáng nhớ của tuổi xế chiều. Họ thay phiên hỗ trợ nhau, lúc bà tập dưỡng sinh thì ông cầm điện thoại quay, đến khi ông hát thì bà lại chăm chỉ ghi âm, ghi hình. Mỗi người một sở thích nhưng điểm chung ở họ là tinh thần chủ động học hỏi, hào hứng khám phá không gian số, mở rộng giao lưu và tìm thấy niềm vui trong cuộc sống.

Khi người cao tuổi livestream

Không còn đứng bên lề của cuộc cách mạng khoa học công nghệ, nhiều bậc cao niên đang tích cực hòa mình vào thế giới số, mở ra một hình dung hoàn toàn mới về tuổi già: Không thụ động, không lặng lẽ và tiếp tục học hỏi, kết nối, tận hưởng cuộc sống theo cách riêng.

Ở tuổi 66, bà Trương Thị Hậu, người dân tộc Dao ở thôn Văn Non, xã Lục Sơn là một điển hình cho tinh thần dám đổi mới, ứng dụng công nghệ số để phát triển kinh tế gia đình. Từ mô hình kinh doanh giống cây truyền thống, bà đã mạnh dạn bước chân vào thương mại điện tử, livestream bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội nhằm mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Nhớ lại những ngày đầu, bà Hậu bộc bạch: "Trước đây, việc buôn bán của gia đình chủ yếu dựa vào khách quen tại địa phương. Do tôi ở vùng sâu, vùng xa, khả năng tiếp cận thị trường bị hạn chế nên hiệu quả chưa cao. Năm 2021, tôi thấy người ta bán hàng trên mạng có nhiều đơn nên nhờ con cháu hướng dẫn và bắt đầu thử sức...".

Quá trình tập nói trước camera không dễ dàng, không ít lần bà nói ngọng rồi ngượng ngùng tắt đi quay lại. Song nhờ sự kiên trì mà từ chỗ bỡ ngỡ, đến nay bà Hậu đã quen với việc livestream giới thiệu giống cây, biết cách tương tác trực tiếp với khách hàng. Bà duy trì đều đặn hai lần livestream/ngày vào khung giờ sáng sớm và chiều muộn. Mô hình bán cây giống trực tuyến của bà Hậu không chỉ giúp kinh tế gia đình khấm khá hơn mà còn tạo việc làm ổn định cho nhiều phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn tại địa phương, đặc biệt là những trường hợp yếu thế, khuyết tật không thể đi làm xa. Hình ảnh bà Trương Thị Hậu bên chiếc điện thoại thông minh livestream bán cây giống đã trở thành minh chứng sống động cho tinh thần "tuổi cao chí càng cao". Sự chủ động hòa nhập vào dòng chảy số của bà Hậu cũng truyền cảm hứng mạnh mẽ cho người cao tuổi về khát vọng dám nghĩ, dám làm.

Cùng chung tinh thần ấy, nhiều người cao tuổi khu vực miền núi đã cởi mở hơn với công nghệ để làm phong phú đời sống tinh thần. Bước qua tuổi lục tuần, bà Nguyễn Thị Nụ (63 tuổi) ở thôn Hạ Long, xã Lục Ngạn không ngần ngại học hỏi để làm chủ các thiết bị thông minh. Bà đã thành thạo các kỹ năng như đăng bài, chia sẻ hình ảnh trên Facebook, Zalo, sử dụng TikTok, livestream, quay video làm vườn và ca hát mỗi ngày... Chia sẻ về sự thay đổi tích cực trong cuộc sống nhờ không gian số, bà Nụ cười tươi: "Cảm giác mình nhanh nhạy và thông minh hơn, biết thêm bao điều mới mẻ, mở mang kiến thức...".

Đồng hành với thế hệ ông bà online

Không dừng lại ở việc liên lạc, công nghệ số và điện thoại thông minh còn mở ra cho người cao tuổi nguồn tri thức phong phú. Từ chăm sóc sức khỏe đến đời sống xã hội, tất cả đều có thể tìm kiếm dễ dàng. Nếu được hướng dẫn đúng cách và kiên trì đồng hành, người cao tuổi hoàn toàn có thể thích nghi với thời đại, thậm chí tận dụng hiệu quả cả trí tuệ nhân tạo như ChatGPT hay Gemini để tìm kiếm thông tin, giải đáp thắc mắc và tạo dựng những giá trị có ích cho bản thân và xã hội.

Với chiếc điện thoại thông minh kết nối Internet, người cao tuổi vùng dân tộc thiểu số ở Bắc Ninh tự tin trải nghiệm, khám phá các tiện ích trên không gian số.

Hiện nay, Bắc Ninh có khoảng 600 nghìn người cao tuổi, trong đó gần 590 nghìn hội viên tham gia sinh hoạt Hội. Trong bối cảnh chuyển đổi số lan tỏa vào mọi mặt của đời sống, Hội Người cao tuổi thành phố chủ động xây dựng, ban hành kế hoạch tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ và phổ biến kiến thức công nghệ thông tin, chuyển đổi số cho cán bộ Hội và hội viên. Dự kiến sẽ có 10 lớp tập huấn về chuyển đổi số dành riêng cho người cao tuổi tại 10 xã, phường với quy mô 200 người/lớp. Nội dung chương trình tập huấn được thiết kế thiết thực, dễ hiểu, chú trọng thực hành trực tiếp trên smartphone. Không chỉ hướng dẫn cách lướt web, xem video hay livestream bán hàng, các lớp tập huấn còn cung cấp những bài học thiết thực giúp người già nâng cao cảnh giác trước vấn nạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản; trang bị kỹ năng phòng, chống lộ lọt thông tin cá nhân, biết cách bảo vệ bản thân trước những cạm bẫy trên mạng xã hội.

Hành trình tiếp cận công nghệ của phần lớn người cao tuổi thường khởi đầu từ tâm lý dè dặt, ngại sự phức tạp và sợ thao tác nhầm. Bởi vậy, họ rất cần sự kiên nhẫn giúp đỡ từ người thân, con cháu trong gia đình. Chỉ cần một lần biết tự gọi video hay gửi thành công tin nhắn cũng là bước tiến nhỏ giúp các cụ thêm tự tin, mạnh dạn bước vào thế giới số.

Ông Nguyễn Văn Cảnh, Chủ tịch Hội Người cao tuổi thành phố Bắc Ninh bày tỏ: Việc đồng hành với người cao tuổi trong chuyển đổi số đòi hỏi sự kiên trì, không thể nóng vội trong một sớm một chiều. Quá trình này cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, từ thành phố đến cơ sở, đồng thời phát huy vai trò của gia đình và cộng đồng dân cư.

Công nghệ sinh ra là để kết nối chứ không phải để cách ly thế hệ. Khi những mái tóc bạc không còn ngần ngại trước màn hình điện thoại, khi những ngón tay nhăn nheo gân guốc có thể chạm vào thế giới số rộng lớn bằng sự tỉnh táo và tự tin thì tuổi già không còn là chuỗi ngày lặng lẽ. Ngược lại, một không gian mới đã mở ra để thế hệ ông bà online viết tiếp câu chuyện sống vui, sống khỏe trong kỷ nguyên số.

Những người giữ "lộc rừng”

BẮC NINH - Mặc dù không được chăm sóc cầu kỳ nhưng cây dẻ vẫn kiên cường bám rễ trên những triền núi. Hằng năm, vào đầu đông, rừng dẻ ra hoa để rồi gần một năm sau, khi gió hanh mùa thu về, cây cho quả. Hạt dẻ mang hương vị thơm bùi khiến ai cũng nhớ, cũng mong đến mùa. Ở xã Trường Sơn (thành phố Bắc Ninh) còn diện tích rừng dẻ khá lớn. Bà con nơi đây đang hết lòng bảo vệ loài cây bản địa của quê hương.

Nhà khoa học giúp nông dân trồng nấm quý

BẮC NINH - Trong một góc vườn nhỏ rợp bóng mát có những tai nấm lim xanh nhô lên tua tủa. Với sắc nâu đậm nhạt đan xen, cây nấm trông chẳng khác nào những viên ngọc quý dưới vòm xanh, khiến ai nấy đều ngắm nhìn thật lâu. Người có công lớn tạo dựng mô hình, sản xuất ra loại dược liệu quý ấy là nhà khoa học Nguyễn Tiến Ky (sinh năm 1944), công tác tại Viện Nghiên cứu, đào tạo và Tư vấn khoa học, công nghệ (Hà Nội) - quê ở xã Bắc Lũng, thành phố Bắc Ninh.

Tình yêu thương thắp sáng cuộc đời

BẮC NINH - Mất đi ánh sáng đôi mắt từ khi mới 18 tháng tuổi, chị Ngô Thị Hồng Duyên chưa bao giờ để bóng tối ngăn mình bước về phía trước. Vượt qua bao khó khăn, cách trở, chị nên duyên với chàng trai miền Nam Lý Thành Nhiên. Họ cùng nhau xây dựng một mái ấm tràn đầy tiếng cười, gieo hạt mầm hạnh phúc.