Xét nghiệm ADN liệt sỹ: Hành trình tri ân bằng công nghệ và trách nhiệm

Thứ 7: 14:39 ngày 27/06/2026

Phía sau mỗi kết quả giám định chính xác là một quá trình bền bỉ, đòi hỏi thời gian, sự phối hợp của nhiều lực lượng và trên hết là sự kiên trì của những gia đình vẫn chưa nguôi hy vọng.

Thực hiện chủ trương của Chính phủ về xây dựng ngân hàng dữ liệu ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sỹ chưa rõ thông tin, Công an tỉnh Nghệ An đang triển khai chiến dịch thu nhận mẫu ADN quy mô lớn đối với thân nhân các liệt sỹ trên địa bàn.

Với mục tiêu hoàn thành việc thu nhận hơn 21.000 mẫu trong thời gian ngắn, lực lượng công an cùng các cấp, ngành đã huy động tối đa nguồn lực, bảo đảm tiến độ, tính chính xác và an toàn dữ liệu, đồng thời thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Hơn nửa thế kỷ đi tìm người thân

Chiếc hộp gỗ nhỏ được bà Phạm Thị Vĩ, 87 tuổi, ở Nghệ An cẩn thận đặt trên bàn thờ. Bên trong là những kỷ vật còn lại của người em trai Phạm Văn Xuân, hy sinh năm 1970: một bức ảnh đã ngả màu thời gian và tờ giấy báo tử được giữ gìn suốt hơn 50 năm.

Mỗi lần mở chiếc hộp ấy, bà Vĩ lại nhớ đến người em khôi ngô, ngoan ngoãn của gia đình. Sau 3 năm nhập ngũ, giấy báo tử được gửi về gia đình với dòng thông tin ngắn ngủi: “Hy sinh trong khi làm nhiệm vụ chiến đấu tại mặt trận phía Nam.”

Không địa điểm cụ thể, không thông tin phần mộ, không một dấu vết hay kỷ vật nào khác được gửi về cho gia đình. Từ ngày ấy, cha mẹ bà Vĩ bắt đầu hành trình đi tìm con. Họ dò hỏi đồng đội cũ, tìm đến các nghĩa trang liệt sỹ, gửi thư tới nhiều cơ quan chức năng. Năm này qua năm khác, mọi thông tin vẫn bặt vô âm tín.

Người mẹ mất đi trong nỗi nhớ con. Người cha trước lúc nhắm mắt vẫn dặn các con: “Nếu còn điều kiện thì cố tìm em về.” Lời dặn ấy trở thành tâm nguyện của cả gia đình bà Vĩ. Hơn nửa thế kỷ qua, gia đình bà Vĩ đã lặn lội từ trong Nam, ra ngoài Bắc, sang tận nước bạn ở Campuchia với hy vọng mong manh tìm được người em trai Phạm Văn Xuân để đón về.

Bà Phạm Thị Vĩ bày tỏ: “Dù thời gian đã trôi qua hàng chục năm, gia đình tôi vẫn luôn hy vọng và khao khát được thắp một nén hương cho em trai để an lòng cha mẹ nơi chín suối. Chỉ mong có một ngày gia đình được biết chính xác nơi em nằm lại, để sự hy sinh ấy được gọi đúng tên và người thân có thể vẹn tròn tâm nguyện sau bao năm mòn mỏi chờ đợi.”

Không riêng gia đình bà Vĩ, hàng chục nghìn gia đình trên cả nước đang mang chung một nỗi niềm. Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm kiếm liệt sỹ chưa bao giờ dừng lại.

Nhiều thân nhân đã bước sang tuổi 70, 80, thậm chí hơn 90. Có người đã dành cả cuộc đời đi khắp các tỉnh thành, lần theo từng thông tin nhỏ nhất. Có người chỉ mong một lần được biết nơi người thân yên nghỉ. Có người không còn hy vọng đưa liệt sỹ về quê, chỉ mong trên bia mộ có thể khắc đúng tên.

Đó là khát vọng giản dị nhưng thiêng liêng. Đó cũng là động lực để Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai với quyết tâm cao nhất.

ADN - hành trình trả lại tên cho những người đã hy sinh

Trong hành trình tìm kiếm danh tính liệt sỹ, ADN được xem là "chìa khóa" quan trọng nhất để giải quyết bài toán còn dang dở suốt nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, phía sau mỗi kết quả giám định chính xác là một quá trình bền bỉ, đòi hỏi thời gian, sự phối hợp của nhiều lực lượng và trên hết là sự kiên trì của những gia đình vẫn chưa nguôi hy vọng.

Những cán bộ trực tiếp tiếp nhận hồ sơ cho biết, có những gia đình đã gửi thông tin từ nhiều năm trước và vẫn lặng lẽ chờ đợi. Không ít trường hợp thân nhân trực hệ của liệt sỹ đã qua đời, việc thu nhận mẫu ADN phải thực hiện từ thế hệ cháu, chắt, khiến quá trình đối sánh gen trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Mỗi mẫu sinh phẩm vì thế đều mang theo niềm hy vọng của cả một gia đình, đồng thời đặt ra yêu cầu rất cao về tính chính xác trong công tác giám định.

Theo Trung tá Chu Chí Quốc, Đội trưởng Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (PC06), chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ tập trung vào nhiệm vụ tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sỹ mà còn huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

"Đây là nhiệm vụ mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc. Chúng tôi đang tăng cường rà soát hồ sơ, ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, phối hợp với các đơn vị chuyên môn về ADN, đồng thời vận động người dân cung cấp thông tin liên quan đến liệt sỹ và mộ liệt sỹ. Mỗi thông tin được cung cấp, dù nhỏ nhất, đều có thể góp phần giúp xác định danh tính một liệt sỹ," Trung tá Chu Chí Quốc chia sẻ.

Từ ngày 25/6 đến 1/7/2026, Công an tỉnh Nghệ An đã triển khai đợt cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sỹ, tổ chức đồng loạt tại 130 xã, phường với 7 điểm thu nhận đặt tại phường Trường Vinh, phường Tân Mai và các xã Đại Đồng, Đô Lương, Diễn Châu, Tương Dương, Tam Hợp. Mục tiêu của đợt cao điểm là thu nhận 22.221 mẫu ADN của thân nhân liệt sỹ để phục vụ công tác đối sánh, xác định danh tính.

Đại tá Lương Thế Lộc, Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Nghệ An cho biết, ngay sau khi có chỉ đạo của Chính phủ và Ban Chỉ đạo Đề án 06 tỉnh, Công an tỉnh đã khẩn trương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm chuẩn bị cho chiến dịch.

Qua rà soát, lực lượng công an xác định có hơn 21.000 thân nhân liệt sỹ đủ điều kiện tham gia lấy mẫu ADN. Song song với đó, công an cấp xã đã cập nhật thông tin thân nhân vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đồng thời cấp căn cước công dân đối với các trường hợp đủ điều kiện để bảo đảm dữ liệu được đồng bộ, chính xác, phục vụ hiệu quả cho quá trình đối sánh sau này.

Không dừng lại ở việc rà soát ban đầu, lực lượng công an địa phương còn thường xuyên đối chiếu biến động nhân khẩu, tình trạng cư trú nhằm bảo đảm không bỏ sót bất kỳ trường hợp nào.

Theo thống kê ban đầu, từ khoảng 26.000 trường hợp thân nhân liệt sỹ theo dòng họ ngoại, sau nhiều lần sàng lọc và làm sạch dữ liệu, hiện còn hơn 21.000 trường hợp đủ điều kiện lấy mẫu ADN.

Để hoàn thành khối lượng công việc rất lớn trong thời gian ngắn, Công an tỉnh Nghệ An đã huy động 372 cán bộ, chiến sỹ trực tiếp làm nhiệm vụ tại 7 điểm thu nhận mẫu trên toàn tỉnh.

Trong điều kiện thời tiết nắng nóng và khối lượng công việc lớn, nhiều cán bộ, chiến sỹ làm việc xuyên ngày, xuyên đêm để bảo đảm tiến độ.

"Chúng tôi nhận thức đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Vì vậy, toàn lực lượng đều nêu cao tinh thần trách nhiệm, quyết tâm hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ được giao", Đại tá Lương Thế Lộc nhấn mạnh.

Theo Đại tá Lương Thế Lộc, khó khăn lớn nhất hiện nay là phần lớn thân nhân liệt sỹ đều đã cao tuổi, sức khỏe hạn chế, nhiều người sinh sống ngoài địa phương hoặc ngoài tỉnh.

Để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân, Công an tỉnh đã phối hợp với chính quyền địa phương lựa chọn các điểm lấy mẫu thuận tiện về giao thông, bố trí thời gian hợp lý, tổ chức lực lượng hướng dẫn, phân luồng ngay từ đầu.

Đối với những trường hợp đặc biệt khó khăn trong việc đi lại, lực lượng chức năng bố trí phương tiện hỗ trợ hoặc cử cán bộ đến tận nơi để thu nhận mẫu. Một số địa phương còn chuẩn bị nước uống, suất ăn nhẹ phục vụ người dân trong thời gian chờ lấy mẫu.

Đồng thời, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể cũng tích cực tham gia tuyên truyền, hỗ trợ hậu cần để chiến dịch diễn ra thuận lợi.

Một nội dung được nhiều gia đình đặc biệt quan tâm là vấn đề bảo mật dữ liệu ADN. Theo lãnh đạo Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, toàn bộ thông tin công dân và dữ liệu gene đều được quản lý trên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với quy trình bảo mật nghiêm ngặt.

Việc thu nhận, bảo quản, vận chuyển và lưu trữ mẫu ADN được thực hiện theo đúng quy định chuyên môn, bảo đảm tính chính xác, khách quan và an toàn tuyệt đối.

"Chúng tôi hiểu rằng phía sau mỗi mẫu ADN là niềm hy vọng của một gia đình. Vì vậy, lực lượng công an luôn xác định phải bằng mọi giá thu nhận đầy đủ các mẫu trên địa bàn để phục vụ công tác đối sánh, góp phần tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ," Đại tá Lương Thế Lộc chia sẻ.