Ông Nguyễn Đại Lượng, Phó Chủ tịch UBND huyện Việt Yên.

Thưa ông, xin ông cho biết cảm xúc của mình khi đón nhận tin vui này? 

Trước khi trình Thủ tướng Chính phủ, hồ sơ chùa Bổ Đà đã được Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia thông qua với 25/25 phiếu, nhưng khi đón nhận thông tin di tích được xếp hạng quốc gia đặc biệt, tôi rất xúc động, vui mừng xen lẫn tự hào. Như vậy, cùng với đình Đông, thị trấn Bích Động (thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt những địa điểm khởi nghĩa Yên Thế), Việt Yên đã có thêm một di tích quốc gia đặc biệt. Chúng tôi cũng xác định, bên cạnh tự hào thì trách nhiệm càng nặng nề hơn.

Trách nhiệm nặng nề hơn ở đây chính là làm thế nào để  bảo tồn, phát huy giá trị của di tích một cách hiệu quả nhất phải không, thưa ông?

Đúng vậy. Di tích được xếp hạng ở cấp cao nhất trong nước nên có ý nghĩa quan trọng nhằm khơi dậy niềm tự hào, nâng cao ý thức, trách nhiệm của chính quyền các cấp và cộng đồng trong việc bảo tồn, gìn giữ di sản quý báu của cha ông. Đây cũng là dịp để tuyên truyền, quảng bá sâu rộng hình ảnh của di tích đến với du khách trong và ngoài nước. Làm thế nào để phát huy giá trị của di tích, góp phần thúc đẩy KT- XH địa phương là vấn đề cần quan tâm. 

Các chuyên gia, nhà nghiên cứu T.Ư và lãnh đạo huyện Việt Yên tham quan vườn tháp chùa Bổ Đà.

Được biết, huyện Việt Yên đã phối hợp với ngành chức năng có nhiều biện pháp bảo tồn, phát huy giá trị di tích chùa Bổ Đà, tạo diện mạo và không gian mới cho phát triển du lịch, xin ông cho biết những kết quả nổi bật?

Chúng tôi đã xây dựng kế hoạch phát triển du lịch giai đoạn 2016 - 2020 và những năm tiếp theo, trọng tâm là phát triển du lịch văn hóa, tâm linh gắn với làng nghề truyền thống, chùa Bổ Đà là điểm nhấn quan trọng. 

Huyện Việt Yên đã quy hoạch đất tại khu vực di tích, chuyển đổi mục đích sử dụng từ rừng sản xuất sang rừng phòng hộ để bảo vệ cảnh quan. Các tuyến giao thông dẫn đến di tích đang được tỉnh, huyện tập trung nâng cấp, đầu tư nhằm liên kết di tích với các điểm du lịch trong tỉnh. Hiện hồ sơ Lễ hội chùa Bổ Đà đang được trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. 

Huyện cũng đang xây dựng các tài liệu tuyên truyền như tờ rơi, tờ gấp, sách, ảnh và một số sản phẩm lưu niệm đặc trưng, đồng thời xây dựng Website phục vụ cho hoạt động quảng bá, tuyên truyền di tích...Đặc biệt hằng năm huyện phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Liên hoan hát quan họ tại Lễ hội chùa Bổ Đà thu hút sự tham gia của nhiều địa phương trong tỉnh. 

Trở lại sự kiện chùa Bổ Đà được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, những giá trị nào của di tích này là tiêu biểu nhất, thưa ông?

Chùa Bổ Đà hội tụ đầy đủ các điều kiện và hoàn toàn xứng đáng được ghi nhận bởi những giá trị nổi bật về lịch sử, tôn giáo, kiến trúc và văn hóa. Đây là trung tâm Phật giáo lớn của miền Bắc và được xem là chốn tổ của Thiền phái Lâm Tế. Kiến trúc trải qua nhiều thế kỷ, nhiều lần trùng tu, song được bảo tồn khá nguyên vẹn. 

Kiến trúc chùa khác biệt so với các ngôi chùa truyền thống ở miền Bắc. Đó là lối kiến trúc "nội thông ngoại bế” tạo vẻ u tịch, thanh bình, linh thiêng. Hệ thống tường chùa cổ và tường bao trình bằng đất đặc trưng hiếm nơi nào có được. Vị trí chùa tọa lạc ở trang Tiên Lát (xưa) thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt gắn với lịch sử hàng ngàn năm chống giặc ngoại xâm của dân tộc. 

Đặc biệt, chùa còn lưu giữ kho mộc bản kinh Phật với khoảng 2.000 bản khắc ngược bằng chữ Hán - Nôm và chữ Phạn trên gỗ thị với kỹ, mỹ thuật tinh xảo. Hiện các bộ mộc bản khá nguyên vẹn và đã được xác lập kỷ lục Việt Nam là bộ mộc bản của Thiền phái Lâm Tế khắc trên gỗ thị cổ nhất Việt Nam. Ngoài ra, chùa có vườn tháp cổ, nơi tàng lưu xá lị, tro cốt các vị tăng ni, với hơn 100 ngôi tháp. Vườn tháp được xác lập kỷ lục lớn nhất Việt Nam.

Xin ông cho biết, những giải pháp  của huyện để bảo tồn, phát huy giá trị độc đáo của di tích?

Trước mắt huyện sẽ phối hợp với ngành văn hóa tỉnh tham mưu cho UBND tỉnh tổ chức thành công lễ đón nhận các danh hiệu của chùa Bổ Đà vào dịp lễ hội mùa xuân tới. Tăng cường phòng gian bảo mật, bảo quản tốt kho mộc bản và các di vật, cổ vật tại chùa; tích cực phối hợp tuyên truyền, quảng bá ý nghĩa của di tích tới đông đảo người dân. Huyện đang chuẩn bị xây dựng khu nhà bảo vệ, rà soát lại quy chế bảo vệ di tích, phân công cán bộ, thuyết minh viên phục vụ tiếp đón du khách. 

Nhân đây ông có đề xuất, kiến nghị gì?

Chúng tôi mong muốn cơ quan chức năng T.Ư và tỉnh tiếp tục đầu tư xây dựng, nâng cấp hạ tầng giao thông dẫn đến di tích; xây dựng nhà lưu giữ, trưng bày mộc bản chùa Bổ Đà; nghiên cứu, đánh giá giá trị kho mộc bản và đề nghị UNESCO công nhận là di sản tư liệu thế giới. Huyện cũng đề xuất tỉnh cho phép thành lập Ban Quản lý di tích. Chuyển đổi từ diện tích rừng phòng hộ sang rừng đặc dụng là để bảo vệ tốt hơn cảnh quan, môi trường di tích. 

Xin cảm ơn ông!

Nguyễn Hưởng