Được trao quyền khởi kiện, tổ chức công đoàn sẽ thực hiện tốt hơn nữa chức năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người lao động.  Ảnh: Đại diện LĐLĐ tỉnh tặng quà công nhân Công ty TNHH Vina Hanhee (Lục Ngạn).

Nhiều thách thức

Theo thống kê của BHXH tỉnh, hết tháng 1 năm nay, số nợ BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp trên địa bàn tỉnh từ 3 tháng trở lên là 36,8 tỷ đồng. Trong số này, có 176 DN nợ, tổng số tiền 35,1 tỷ đồng. Tình trạng nợ tại các DN, cơ sở sản xuất diễn ra ngày càng phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng tới quyền lợi NLĐ. Khởi kiện ra tòa được xem là biện pháp cuối cùng nhằm giải quyết các tranh chấp liên quan. 

Trong 5 năm (2010-2015), cơ quan BHXH đã làm đơn khởi kiện 15 DN ra tòa án (tổng số tiền nợ gần 5,6 tỷ đồng), kết quả thu hồi được hơn 780 triệu đồng. Như vậy, việc khởi kiện DN nợ BHXH không còn là chuyện mới, điểm khác ở đây chỉ là chủ thể đứng đơn. Việc trao quyền cho công đoàn sẽ tạo điều kiện để tổ chức này thực hiện tốt hơn chức năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng cho NLĐ.

Tuy nhiên, các cấp công đoàn đang gặp phải những thách thức không nhỏ trong việc thực hiện quy định này. Ông Nguyễn Ngọc Việt, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay là Tổng LĐLĐ Việt Nam hay TAND Tối cao chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể quy trình, thủ tục khởi kiện. Theo các điều khoản liên quan đến giải quyết tranh chấp lao động (quy định trong Luật Công đoàn, Bộ luật Lao động, Luật BHXH và Bộ luật Tố tụng Dân sự) thì công đoàn chỉ có thể nộp đơn kiện DN nợ BHXH khi có giấy ủy quyền của NLĐ. Nhưng thực tế, phần lớn lao động phổ thông đều thiếu kiến thức pháp luật, hầu như không biết tình trạng nợ BHXH kéo dài của DN nên việc ủy quyền khó có thể thực hiện trong thời gian sớm nhất để hạn chế thiệt hại. Hơn nữa, họ thường có tâm lý sợ va chạm, né tránh rắc rối nên ngần ngại viết giấy ủy quyền. 

Trình độ, năng lực, hiểu biết về các quy định pháp luật tố tụng, khởi kiện của cán bộ công đoàn - những người trực tiếp hướng dẫn quy trình khởi kiện cho NLĐ còn nhiều hạn chế. Ngoài ra, trong 6 DN nợ BHXH kéo dài (tổng số tiền hơn 7,3 tỷ đồng) do BHXH tỉnh vừa cung cấp cho LĐLĐ tỉnh (gồm các công ty: Cổ phần Thương mại dịch vụ và Đầu tư Trường Thành, TNHH Best Manufacturing Technology, TNHH Hồng Điều, TNHH Điện tử Bắc Giang, TNHH May Kim Lân, TNHH MTV xuất khẩu Tân Lộc Hoa) thì có ba công ty chưa thành lập tổ chức công đoàn. Điều này cũng khiến việc thực hiện quyền khởi kiện gặp khó khăn.

Từng bước tháo gỡ 

Ngay khi được trao quyền, LĐLĐ tỉnh đã chủ động quán triệt chủ trương tới LĐLĐ các huyện, TP, công đoàn ngành, Công đoàn Các KCN tỉnh. Yêu cầu cán bộ công đoàn tích cực tìm hiểu thông tin, nghiên cứu các văn bản pháp luật; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kiến thức...

Đại diện lãnh đạo LĐLĐ tỉnh và TAND tỉnh ký kết chương trình phối hợp công tác.

Trong tháng 10 và 11-2016, LĐLĐ tỉnh ký quy chế phối hợp với hai đơn vị trực tiếp liên quan là TAND tỉnh và BHXH tỉnh. Theo đó, các bên có trách nhiệm phối hợp, trao đổi, cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ việc khởi kiện ra tòa án các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH; tình hình quan hệ lao động và việc chấp hành quy định pháp luật về lao động, kết quả xét xử, giải quyết tranh chấp lao động tại tòa; phổ biến pháp luật về tố tụng dân sự, công đoàn, BHXH, an toàn vệ sinh lao động... cho cán bộ công đoàn. Ông Lương Xuân Lộc, Chánh Tòa Dân sự (TAND tỉnh) chia sẻ: “Việc chuyển chủ thể đứng đơn khởi kiện cho công đoàn là hợp lý và có nhiều thuận lợi bởi là tổ chức đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho NLĐ”. 

Được biết, thời điểm này, LĐLĐ tỉnh tập trung bám sát các văn bản chỉ đạo của cấp trên, đồng thời làm việc với 6 DN để nắm tình hình; tuyên truyền vận động các DN thực hiện nghĩa vụ và ấn định ngày thanh toán nợ. Các ban chuyên môn của LĐLĐ tỉnh tích cực phối hợp với BHXH tỉnh hoàn thiện hồ sơ. Dự kiến, trong tháng 3, nếu Công ty cổ phần Thương mại dịch vụ và Đầu tư Trường Thành, xã Phi Mô (Lạng Giang) không chấp hành trả nợ BHXH (số tiền nợ cao nhất hơn 2,8 tỷ đồng) thì LĐLĐ tỉnh sẽ khởi kiện ra tòa.

Dù khởi kiện là biện pháp hiệu quả bảo vệ quyền lợi NLĐ nhưng công tác phòng ngừa vẫn cần được ưu tiên. Thời gian tới, tổ chức công đoàn phối hợp với cơ quan BHXH, ngành lao động - thương binh và xã hội tăng cường thanh, kiểm tra việc chấp hành pháp luật lao động, Luật BHXH, Luật Công đoàn tại các đơn vị, DN. Cùng đó, chú trọng đối thoại trực tiếp, cùng DN tháo gỡ khó khăn; nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, định hướng tư tưởng, giúp NLĐ mạnh dạn ủy quyền cho công đoàn khởi kiện khi quyền lợi bị xâm phạm.

Tường Vi