Ảnh minh họa.

Theo Tờ trình, đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) được bầu qua các nhiệm kỳ cơ bản bảo đảm tiêu chuẩn; chất lượng đại biểu ngày càng được nâng lên; số lượng đại biểu hoạt động chuyên trách được tăng cường; cơ cấu, số lượng, thành phần đại biểu trong Quốc hội và HĐND các cấp bảo đảm hợp lý. Trước yêu cầu tiếp tục đổi mới công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp trong những nhiệm kỳ tới thì cần thiết phải nghiên cứu sửa đổi Luật bầu cử.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật của Quốc hội nhận xét, nhìn chung, dự án Luật đã được chuẩn bị một cách công phu. Ban soạn thảo đã tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo, tọa đàm để tham khảo, lấy ý kiến đóng góp của nhiều cơ quan, tổ chức hữu quan, ý kiến của các địa phương, ý kiến của nhiều vị đại biểu Quốc hội, nguyên đại biểu Quốc hội, của các chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực này cũng như tham khảo kinh nghiệm về công tác tổ chức bầu cử ở các nước trên thế giới. 

Qua thảo luận, Ủy ban Pháp luật tán thành với sự cần thiết, yêu cầu, quan điểm chỉ đạo xây dựng dự án Luật bầu cử cũng như phạm vi, đối tượng điều chỉnh của Luật này như đã được nêu trong Tờ trình của Ủy ban thường vụ Quốc hội. Dự thảo Luật cơ bản đã bám sát các quy định của Hiến pháp để cụ thể hóa các quyền bầu cử, quyền ứng cử của công dân, các quy định về Hội đồng bầu cử quốc gia.

Từ những lý do nêu trên cho thấy, việc xây dựng và ban hành Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND là cần thiết, giúp cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức bầu cử được thuận tiện, đồng bộ và khoa học hơn; góp phần nâng cao chất lượng đại biểu, tiếp tục đổi mới tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của Quốc hội, HĐND các cấp trong thời gian tới.

Dự thảo Luật gồm 11 chương với 98 điều. Trong đó có một số chương quan trọng như: Chương II với 4 điều về Dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân; đơn vị bầu cử và khu vực bỏ phiếu; Chương V với 4 mục và 30 điều về Ứng cử và hiệp thương giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân; Chương IX: Việc bầu cử bổ sung đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân với 8 điều… 

So với các luật về bầu cử hiện hành (Luật bầu cử đại biểu Quốc hội gồm 10 chương, 90 điều; Luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân gồm 10 chương, 79 điều), dự thảo Luật này gồm 5 điều mới, 53 điều được sửa đổi, bổ sung, 40 điều được kế thừa giữ nguyên như hiện hành.

Báo cáo Thẩm tra cũng cho biết, tại Điều 3 về tiêu chuẩn, số lượng đại biểu được bầu vào Quốc hội, HĐND và Điều 31 về hồ sơ ứng cử đại biểu trong dự thảo Luật bầu cử không quy định cụ thể về tổng số đại biểu Quốc hội, tổng số đại biểu HĐND các cấp và tiêu chuẩn đối với đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND bởi các nội dung này sẽ được quy định cụ thể trong Luật tổ chức Quốc hội và Luật tổ chức chính quyền địa phương. 

Qua thảo luận, nhiều ý kiến trong Ủy ban pháp luật tán thành với việc nên quy định về số lượng và tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND trong Luật tổ chức Quốc hội và Luật tổ chức chính quyền địa phương, sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua trong thời gian tới. Bởi vì đây là các nội dung liên quan trực tiếp đến cơ cấu, tổ chức của Quốc hội, HĐND. Luật bầu cử chỉ nên quy định về các điều kiện đối với người ứng cử, việc xác định số lượng đại biểu được bầu cho từng nhiệm kỳ và số đại biểu được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử để phù hợp với phạm vi điều chỉnh của Luật, còn các nội dung khác có thể dẫn chiếu đến các luật nói trên.

Về tiêu chuẩn đối với người ứng cử đại biểu tại Điều 3 dự thảo Luật, có ý kiến thành viên Ủy ban pháp luật đề nghị cần cụ thể hóa hơn nữa tiêu chuẩn, điều kiện đối với người ứng cử đại biểu, có sự phân biệt giữa tiêu chuẩn của người ứng cử đại biểu Quốc hội với người ứng cử đại biểu HĐND để nâng cao chất lượng của đại biểu được bầu. 

Ngoài các tiêu chuẩn chung cho đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND thì cần quy định thêm các điều kiện cần và đủ cho người được cơ quan, tổ chức giới thiệu làm ứng cử viên đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND ở từng cấp như về độ tuổi, trình độ học vấn, kinh nghiệm công tác,… Ý kiến khác đề nghị cân nhắc kỹ để các điều kiện ứng cử không cản trở công dân thực hiện các quyền bầu cử, quyền ứng cử đã được Hiến pháp quy định.

Về các bước hiệp thương, giới thiệu người ra ứng cử, dự thảo Luật về cơ bản tiếp tục quy định về các bước hiệp thương, giới thiệu người ra ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND như trong Luật hiện hành. Về cơ bản, nhiều ý kiến thành viên Ủy ban pháp luật tán thành giữ quy định về các bước hiệp thương do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp chủ trì như trong dự thảo Luật. 

Bên cạnh đó, một số ý kiến đề nghị cần nghiên cứu, làm rõ hơn một số nội dung trong quá trình này, có thêm những cải tiến cụ thể để có thể rút gọn hơn nữa các bước trong hiệp thương cũng như phân bổ thời gian hợp lý cho việc tổ chức các hội nghị hiệp thương, hội nghị lấy ý kiến cử tri để làm cơ sở cho việc giới thiệu người ra ứng cử (bởi thời gian dành cho chuẩn bị bầu cử ở nước ta đang có xu hướng ngày càng kéo dài thêm, trước đây chỉ có tối thiểu là 90 ngày, nay đã tăng lên là 105 ngày và dự kiến sẽ tiếp tục tăng thành 115 ngày theo quy định mới trong dự thảo Luật).

Đặc biệt, tại khoản 1, Điều 71 về việc kết thúc cuộc bỏ phiếu trong ngày bầu cử, dựa trên quá trình tổng kết bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIII và bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016, một số địa phương cho rằng quy định cuộc bỏ phiếu chỉ được kết thúc vào lúc 7 giờ tối là chưa hợp lý vì thực tế nhiều khu vực bỏ phiếu (nhất là ở các đơn vị lực lượng vũ trang) có 100% cử tri trong danh sách đi bầu từ rất sớm, đề nghị quy định trường hợp các khu vực bỏ phiếu có 100% cử tri trong danh sách đã thực hiện quyền bầu cử thì được kết thúc cuộc bỏ phiếu, đồng thời quy định việc sử dụng hòm phiếu phụ để cho cử tri vãng lai thực hiện quyền bầu cử.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, việc quy định kết thúc sớm cuộc bỏ phiếu tại các khu vực có 100% cử tri trong danh sách đã thực hiện quyền bầu cử sẽ làm phát sinh việc “chạy đua” thành tích; khi đó, việc bầu hộ, bầu thay sẽ xảy ra nhiều hơn, dễ dẫn đến các sai sót về bầu cử. Ngoài ra, nếu cho kết thúc sớm và tiến hành kiểm phiếu thì kết quả kiểm phiếu đó có thể sẽ tác động tới viêc bầu cử ở các khu vực bỏ phiếu khác. Vì vậy, Ủy ban thường vụ Quốc hội đề nghị không nên quy định kết thúc cuộc bỏ phiếu sớm…

Theo QĐND