Xin đừng kỳ vọng mọi học sinh khi lớn lên sẽ là các nhà văn, nhà thơ bởi các nhà văn, nhà thơ chỉ được sinh ra chứ không được tạo nên. Xin đừng hy vọng chúng đều trở thành những nhà nghiên cứu, phê bình văn học hay những nhà ngôn ngữ học. Chỉ xin các thầy, cô cho chúng những kiến thức của môn văn đủ dùng trong cuộc sống và nếu có thể, may mắn ra, thì biết cảm nhận văn học, biết coi văn chương là chỗ dựa về tinh thần, là chốn bình yên, là nơi tìm về, là chỗ nghỉ ngơi trong cuộc đời này.

Bởi vậy, xin các thầy, cô trước hết dạy cho học sinh biết nghe, biết đọc, biết nói, biết viết. Nghe và đọc hiểu, hiểu đúng, hiểu chính xác những gì mà người nói, người viết muốn chuyển đến cho mình. Nói và viết đúng, đúng chính tả và đúng ngữ pháp, chuyển tải đúng, chính xác những gì mình muốn thông báo. Hãy dạy học sinh biết viết một lá đơn, một lá thư, kể một câu chuyện, nói một lời yêu thương, thông báo một sự việc, nói một lời chối từ, ...

Thầy, cô cần dạy cho học sinh tình yêu văn, thơ qua việc đọc sách. Hãy dạy kỹ năng đọc sách và khả năng tự học từ sách. Hãy để sách thế chỗ thầy, cô trong suốt cuộc đời sau này của các em. Bởi dù có yêu thương đến đâu, các thầy, cô cũng không thể theo học trò mãi được. Chính các thầy, cô cũng nên đọc sách. Đọc, để tự nâng cao mình, tự hoàn thiện mình! Đọc, để hướng dẫn học trò đọc.

Các thầy, cô hãy dạy nhiều hơn về cái HAY, cái ĐẸP, đừng quá quan tâm về cái đúng, cái sai.  Hãy dạy nhiều hơn về chữ NHÂN, chữ THỨ và bớt đi chữ hận, chữ thù. Hãy dạy học trò biết cách THƯƠNG YÊU: yêu người và yêu mình; không làm tổn thương người và cũng không làm tổn hại mình. 

Văn học là Nhân học (M.Gorki). Dạy văn là dạy người. Các thầy, cô hãy dạy để học trò thành người biết sống đẹp, sống thật, sống có ích. Hãy dạy không chỉ bằng lời giảng trên lớp, bằng chữ viết khi chấm bài mà còn bằng cả cuộc sống, cách sống của mình. Hãy coi dạy học văn không phải là một nghề, mà là một nghiệp. 

Người ta sinh ra vốn không được bình đẳng về trí thông minh. Mỗi trò chỉ có năng khiếu về một vài mặt.  Đó chính là sự đa dạng của cuộc sống. Bởi vậy, mong các thầy, các cô đừng mắng mỏ khi các học sinh không có năng khiếu văn chương, đừng để các em phải tự xấu hổ vì bất kỳ sự khiếm khuyết nào của mình, dù là khiếm khuyết nơi cơ thể hay trong năng lực. 

Đành rằng học trước mắt là để đi thi. Nhưng xin đừng để cái gánh nặng thi cử đó đeo đuổi theo ta mãi. Hãy học để biết, để làm, để hoàn thiện bản thân tốt hơn và để sống đẹp hơn cùng với mọi người.

Văn chương xưa nay vốn mang đậm tính cá nhân không chỉ nơi người sáng tạo, mà còn ở người hưởng thụ. Ngay bản thân chúng ta, cảm nhận về một câu thơ, một cuốn sách,... ở mỗi thời điểm là khác nhau. Vậy nên chớ bắt tất cả học sinh cảm nhận như nhau về một tác phẩm. Hãy tôn trọng sự riêng tư của cảm nhận.  

Đừng dạy các con cái sáo rỗng của văn chương thi cử bằng bài văn mẫu. Đừng chấm bài theo đáp án, barem điểm định sẵn. Đừng bắt các con phải học thuộc lòng dàn bài làm sẵn cho mỗi đề ra trước, dù cho đó là dàn bài của thầy, cô làm. Xin hãy tôn trọng sự sáng tạo. Xin hãy mở cửa cho chút hoài nghi len vào, bởi chính sự hoài nghi làm nên sự tiến bộ. Chính sự hoài nghi khẳng định tính đúng đắn của chân lý và làm sụp đổ mọi sự giả dối, ngụy biện.

Xin hãy đọc (nếu có thể thì đọc to) cùng học trò những vần thơ, bài thơ hay, những câu văn đẹp và hãy để cho các con biết cách bày tỏ cảm xúc, cảm nhận của mình trước mọi người về cái hay, cái đẹp đó. Các thầy, cô hãy dạy cho các em không chỉ biết viết hay, mà còn biết nói giỏi. Bởi trong cuộc sống hàng ngày, kỹ năng nói luôn song hành kỹ năng viết.

Đành rằng học trước mắt là để đi thi. Nhưng xin đừng để cái gánh nặng thi cử đó đeo đuổi theo ta mãi. Hãy học để biết, để làm, để hoàn thiện bản thân tốt hơn và để sống đẹp hơn cùng với mọi người.

Cuối cùng, xin Thầy, Cô  hãy nói đúng, viết đúng, bất kỳ là ở đâu: trên bảng, trong bài giảng, khi chấm bài, trong những thông báo, trên facebook, blog,... Trước hết là đúng về chính tả, sau đó là sử dụng ngôn từ chuẩn xác và cuối cùng là đúng về ngữ pháp Tiếng Việt. Xin hãy là mẫu mực về cách hành văn cho các em. Đừng ngụy biện rằng: Có sao đâu, miễn là người nghe hiểu được. Hãy nêu gương về tính phục thiện, dũng cảm thừa nhận sai lầm và hãy sửa chữa. 

Mỗi học trò đều mang trong mình dấu ấn của người thầy dạy mình. Hãy để mỗi học trò đều được mang đậm dấu ấn của các thầy, cô dạy môn văn. Hãy để mỗi học trò đều tự cảm thấy mình thật may mắn vì đã được gặp, được học thầy, cô.

NGƯT Nguyễn Văn Tiến