Thế giới thần tiên của tôi ngày ấy là ngôi nhà nhỏ và cái sân có cây cau nội trồng bên cạnh. Nội thường bế tôi lại bên cây cau, nói: “Cháu ông mau lớn, đứng thẳng người như cây cau, học giỏi để đem lại tiếng thơm cho ông”. Tôi ngây thơ hỏi “Vậy cau có đem lại tiếng thơm cho nội không?”. Nội cười “Có. Khi cau ra hoa sẽ đem lại hương thơm”.

Minh họa: Đinh Hương.

Khi tôi đã đi học, thỉnh thoảng vào những đêm trăng hay những buổi bình minh, nội chỉ cho tôi biết ngắm vẻ đẹp của ngọn cau in trên nền trời. “Vẻ đẹp của thiên nhiên luôn khơi dậy, nuôi dưỡng tâm hồn con người sự cảm thụ và sáng tạo. Ta không có điều kiện để đi đây đó thưởng ngoạn thì hãy bằng lòng với vẻ đẹp mà ta phát hiện ở quanh ta. Người biết tìm kiếm hay biết tự tạo ra vẻ đẹp là người có lòng nhân. Cháu nên ghi nhớ”, nội nói.

Vào một buổi sáng thức dậy sớm để tập thể dục, tôi ngạc nhiên bởi một mùi hương luênh loang khắp không gian. Tôi có ý kiếm tìm thì nghe nội nói “Cau đã đem lại hương thơm cho ông, cho cháu đấy!”. Tôi nhìn lên ngọn cau. Một buồng hoa cau với những nhánh mang hình rong sụn, đầu mỗi nhánh là một hoa cau bé tí tỏa mùi hương mà tôi kiếm tìm… 

Từ đó, hương cau thấm đẫm hồn tôi. Tôi và cây cau lớn lên trong tình thương yêu và chăm sóc của nội. Khi có dịp đi đâu xa vài ngày thì cây cau nội trồng là một trong những nỗi nhớ về nhà.

Khi tôi trúng tuyển vào bộ đội, mỗi lần về phép tôi đều leo lên ngọn cau ngắt vài chùm hoa bỏ vào túi ni- lông mang về đơn vị. Chính sự lãng mạn này đã giúp tôi cưới về cho nội cô cháu dâu xinh đẹp. 

Quả vậy, một lần về phép thì có cô bạn hàng xóm đến nhà, thay vì đem túi hoa cau về đơn vị xui khiến thế nào tôi lại tặng cho cô bạn. “Tặng bạn. Hoa cau của lính đấy”… Xuất ngũ, tôi về lại nhà và trẩy buồng cau từ cây cau nội trồng để cùng cô bạn hàng xóm nên duyên. Hương cau không những cho tôi tinh thần sảng khoái mỗi sớm mai mà còn cho tôi hạnh phúc. Cau với người gần gũi xiết bao.

Bước vào mùa thu năm ấy, quê tôi nhộn nhịp khác thường. Xã tôi sắp được thắp sáng bởi lưới điện quốc gia. Những hộ dân ven đường có đường dây điện đi qua được vận động phải đốn bỏ hoặc chặt ngang thân các loại cây nằm trong hành lang bảo vệ. Cây cau nội trồng mang bản án treo lơ lửng…

Những ngày ấy nội tôi buồn hẳn. Tôi cũng buồn lây với nội. Trí tưởng tượng của tôi vẽ nên những đường dây điện thế cho ngọn cau cao vút thì có gì đẹp? Nhưng kinh tế phát triển, đòi hỏi hưởng thụ của con người cũng phải phù hợp với thời đại nên đôi khi phải hy sinh những lợi ích tinh thần để đổi lấy những lợi ích vật chất cần thiết. Tuy rằng khó có thể nói cái nào cần thiết hơn cái nào.

Nhưng cuối cùng ông cháu tôi chỉ lo hão. Đường dây điện ở về phía bên kia đường. Cây cau nội trồng vẫn khoe mình trong không gian để tỏa hương thơm mỗi lần hoa nở. Nội vui vô cùng. Nội thường ra đứng bên cây cau, ngửa mặt nhìn lên ngọn, bàn tay nhăn nheo vỗ vỗ vào thân cau, nói “Thoát nạn rồi cau nhé!”.

Tối hôm ấy, người dân quê tôi hồi hộp đón chờ sự kiện trọng đại. Chúng tôi có cảm nhận thời gian trôi qua quá chậm… Bỗng màn đêm bừng sáng. Tiếng reo mừng vang dội. Ôi… Quê tôi lịch sử đã mở sang trang! Trong ánh điện sáng choang mà nội khóc. Gia đình tôi ngạc nhiên tụ lại chung quanh nội thì nội lại cười, nói: “Mừng quá nên khóc ấy mà. Sống trên đất quê gần tám mươi năm bây giờ mới thấy ánh điện sáng trưng trong nhà mình”. 

Nội xoa tóc tôi như ngày tôi còn bé “Đời cháu rồi sẽ hết tăm tối như ông với cha cháu”. Niềm vui đang dâng trào bỗng chùng xuống trong giây lát. Tôi nhìn bóng điện sáng choang miên man nghĩ rồi mai đây biết có còn ai nhớ đến ngọn đèn dầu tù mù một thời chưa xa?

Mấy năm sau, đường giao thông quê tôi được nâng cấp, đổ bê tông. Những con đường mở rộng về phía không có trụ điện. Sân nhà tôi cũng bị lấn vào ba mét theo yêu cầu chung. Vậy là cây cau nội trồng không còn đất sống!

Dọc theo con đường, những hộ dân đã tự nguyện đốn hạ các loại cây để kịp tiến độ thi công, còn cây cau nhà tôi thì vẫn khoe mình trong nắng gió. Người ta chưa vội thúc chặt bởi chỉ vài nhát dao là xong. Họ đâu biết trong gia đình tôi đang có trận bão ngầm. 

Từ kinh nghiệm lần trước, bây giờ cha mẹ tôi không đả động gì đến việc đốn hạ cây cau, chủ ý để nội nhìn những gia đình khác rồi tự quyết định. Mẹ tôi nói với bố tôi: “Hạ cây cau thì anh và thằng Bảo không được nhúng tay vào. Vác dao chặt cau là chặt vào lòng cha đó. Cứ để người khác làm cha đỡ đau lòng.”. Mẹ tưởng nội ngủ, nhưng người già mắt ngủ mà tai vẫn thức. Nội nói: “Cha cảm ơn các con đã biết nghĩ đến cha. Quả thật cha không đành lòng nhìn con cháu mình đốn hạ cây cau. Thôi để anh em người ta làm vậy….”

Nội nói vậy nhưng nội vẫn buồn đến lạ, cứ nằm trên ghế chong mắt nhìn lên ngọn cau đung đưa trong nắng gió....

Tôi thương nội đến thắt lòng. Tự hỏi với một cái cây mà nội còn như vậy thì với con người nội yêu quý xiết bao... Tôi tự thấy tình cảm của tôi giống nội, và cả cha tôi nữa, cũng truyền từ trái tim nội. Nhưng cha tôi rồi đến tôi, trẻ hơn, nhịp sống hối hả ồn ả hơn, nếu có giây phút nào đó xao lòng thì cũng thoáng qua mau. Chúng tôi đã chịu ảnh hưởng của đô thị hóa đến tận cùng ngõ ngách của đời sống tình cảm. Ôi cái thời buổi kinh tế thị trường...

Mai là ngày cây cau bị đốn hạ. Gia đình tôi lo cho nội muốn đưa nội đi thăm bà con ít ngày với dụng ý để nội khỏi nhìn thấy. Nhưng con cháu không qua được người già trong nhà. Nội biết hết. Nội không nghe thấy bằng tai mắt mà bằng kinh nghiệm. 

Nội nói “Các con khỏi cần phải khéo bày như thế. Cha còn sống nhiều năm nữa để đi thăm bà con, để thấy quê mình đổi mới hơn xưa… Phải chia xa với những gì thân thiết thật đau lòng. Nhưng chúng ta cũng phải biết hy sinh cho cuộc đời được tốt đẹp, ý nghĩa hơn… Cây cau tự tay cha trồng thì cha muốn được thấy nó chết như thế nào. Các con khỏi phải lo cho cha”. Thật bất ngờ! Cả gia đình tôi cứ nhìn nội nghi ngại…

Cây cau được anh em làm đường đốn hạ. Thân cau để xẻ rui mè, tàu cau phơi khô bó chổi, buồng hoa cau được nội đem cất trong nhà. Suốt quá trình đốn hạ cây cau, nội đứng nhìn và chỉ bảo mọi người rất bình thường. Nhưng tôi thấy giọng nói rành rọt, cử chỉ dứt khoát, lời nói gãy gọn của nội khác thường ngày. Không biết mọi người có để ý như tôi?

Cảnh quan trước nhà tôi đã thay đổi bởi mặt đường đổ bê tông rộng rãi. Quê hương trong tôi được bổ sung một công trình hiện đại do bàn tay con người tạo nên. Khi con đường được thi công, mươi lần nội ra đứng xem, góp chuyện với mọi người về lợi ích mà con đường sẽ mang lại. Còn hằng ngày nội nằm trên ghế, chong mắt nhìn lên khoảng không trước đây có ngọn cau đung đưa trong nắng gió, tay cầm nhành hoa cau khô quắt đưa lên mũi như kiếm tìm một làn hương…

Cái lộc bình cổ

(BGĐT) - Tên nó là Thảo, nhưng cả nhà ông Hạnh Lâm đều gọi nó là “Con Vịt”, có lẽ do nó có kiểu đi lạch bạch và giọng nói khàn khàn…

Mẹ kế

(BGĐT) - Trong lúc mọi người tíu tít dựng rạp, kê bàn ghế thì Hoài chui vào căn phòng riêng mà bố mới sửa soạn cho Hoài ra ngủ riêng, lặng lẽ ngồi khóc. Hoài khóc thầm, không thành tiếng. Những giọt nước mắt ấm ức, tủi hờn, giận dỗi cứ lăn trên hai bên má. Hoài nhớ mẹ. Mẹ mắc bạo bệnh nên bỏ bố con Hoài đã mấy năm nay rồi, khi ấy Hoài mới bảy tuổi. 

Truyện ngắn của Trần Xuân Thụy