Cựu TNXP Chu Bá Tuy (bên phải) cùng đồng đội ôn lại những năm tháng kháng chiến hào hùng.

Bàn tay xẻ núi, đắp đường

Một ngày giữa tháng 4, chúng tôi về thôn Tân Sơn, xã Quỳnh Sơn (Yên Dũng) thăm cựu TNXP Chu Bá Tuy (SN 1932), nguyên Chính trị viên Đội TNXP N297 Hà Bắc. Dù tuổi đã cao nhưng ông Tuy vẫn khỏe mạnh, minh mẫn. Khi nhắc đến những năm tháng TNXP, mắt ông ánh lên niềm tự hào, bởi theo ông đây là thời gian đẹp nhất của đời mình. Được biết, Đội TNXP N297 thành lập tháng 10-1972, ông Tuy khi đó đang là Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tổ chức Huyện ủy Yên Dũng được tin tưởng giao trọng trách làm Chính trị viên của Đội. 

Sau khi thành lập, Đội gồm gần 500 thành viên được biên chế vào Bộ Tư lệnh Đoàn 559 với nhiệm vụ sửa chữa, mở rộng đường Hồ Chí Minh phía Đông Trường Sơn, bảo đảm xe vận chuyển người, vũ khí, lương thực chi viện cho chiến trường miền Nam. Ông kể, để chặn đường tiếp tế của ta, địch ngày đêm thả bom, bắn đại bác. Mỗi khi trận địa im tiếng súng, ông cùng đồng đội nhanh chóng lấp hố bom, san gạt mặt đường. Mọi việc đều làm thủ công, dùng sức người với cuốc, xẻng, xà beng và những chiếc đầm tay. Ngày nắng ráo công việc đỡ vất vả còn ngày mưa đường lầy lội, anh chị em phải đi đốn gỗ rải đường chống lầy.

Giữa năm 1973, trước yêu cầu tăng cường chi viện cho chiến trường miền Nam, để giảm độ dốc, rút ngắn cung đường, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện, Bộ Tư lệnh Đoàn 559 quyết định mở đường qua đèo 41 trên tuyến đường 14C (thuộc địa phận tỉnh Thừa Thiên Huế). Với yêu cầu phải xẻ núi chiều dài khoảng 300m trong vòng 20 ngày, ông Tuy cùng lãnh đạo Đội TNXP N297 đã mạnh dạn nhận nhiệm vụ.

Bằng sự bố trí hợp lý con người, phương tiện theo ca, kíp, làm việc cả ngày đêm, đơn vị đã hoàn thành công việc chỉ trong 15 ngày. Trong suốt 3 năm thực hiện nhiệm vụ, Đội TNXP N297 đã sửa chữa, nâng cấp 61 km đường Hồ Chí Minh, trong đó có 11 km làm mới, góp phần bảo đảm lưu thông tuyến đường huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam. 

Đến bây giờ, có lẽ điều mà ông Tuy tâm đắc nhất là sáng kiến tổ chức học văn hóa cho anh chị em trong Đội vào thứ 7, Chủ nhật hằng tuần. Bởi qua đây, nhiều thanh niên đã biết đọc, viết, tính toán và giúp ích không nhỏ cho cuộc sống sau này. Đã có lúc, phong trào học tập của các đội viên lên cao đến độ hết giấy họ đố nhau bằng miệng để nhớ từ, con số hoặc viết lên đất. Sau khi giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, ông Tuy chuyển về công tác tại Ban Tổ chức Tỉnh ủy Hà Bắc rồi nghỉ hưu.

Địch phá, ta sửa

Với ông Nguyễn Ngọc Vế (SN 1945) ở thôn Thắng, xã Tân An (Yên Dũng) thì kỷ niệm về những năm tháng tham gia TNXP luôn là hành trang để ông vững tin hoàn thành nhiệm vụ được giao. Trò chuyện với chúng tôi, ông Vế nhớ lại: “Tháng 4-1972, khi đang là Bí thư Đoàn Thanh niên xã Tân An, tôi tình nguyện tham gia lực lượng TNXP và được biên chế vào Đội TNXP N245 cùng 700 đội viên khác. Khi đó nhiệm vụ chính của chúng tôi là bảo đảm lưu thông cho tuyến đường sắt từ phía Bắc chi viện cho chiến trường miền Nam”.

Những năm đó, các tuyến đường sắt luôn là trọng điểm bắn phá của địch. Khu vực các ga Gia Lâm, Yên Viên, Thanh Hóa, Hải Dương, Ninh Bình… luôn trong “tầm ngắm” của địch nên thường xuyên bị rải bom. Đặc biệt, trong 12 ngày đêm lịch sử “Hà Nội-Điện Biên phủ trên không”, địch đã trút hàng nghìn tấn bom xuống các ga Gia Lâm, Yên Viên, Giáp Bát… Với tinh thần “Nhất định thông đường chi viện cho chiến trường miền Nam”, Đội TNXP N245 đã kiên cường bám trụ tại các trọng điểm bắn phá của địch. Dọc tuyến đường sắt khu vực phía Bắc, địch phá ở đâu, ông Vế cùng đồng đội lại có mặt ở đó để sửa chữa cầu, khắc phục đường, san lấp hố bom. Khi đường ray bị trúng đạn, lực lượng TNXP có mặt kịp thời vận chuyển vũ khí, đạn dược, lương thực qua khu vực này đến tàu ở ga kế tiếp. Có cầu, đường thông suốt, hàng vạn tấn vũ khí, đạn dược, lương thực đã được vận chuyển ra mặt trận, kịp tiếp sức cho bộ đội ta giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Sau khi ra quân, ông Vế được tin tưởng và giao nhiều trọng trách tại Ban Tổ chức rồi Hội Nông dân huyện Yên Dũng. Đến khi nghỉ hưu, ông tiếp tục tham gia Hội Cựu TNXP huyện Yên Dũng, Ban Mặt trận thôn. Với những đóng góp của mình, ông được tặng thưởng nhiều Huân, Huy chương, Bằng khen, Giấy khen của Đảng và Nhà nước.

Sẵn sàng đi bất cứ nơi nào, làm bất cứ việc gì khi Tổ quốc cần, những TNXP tỉnh Bắc Giang một thời xông pha nơi lửa đạn đã viết lên những trang sử hào hùng và là tấm gương sáng để thế hệ trẻ noi theo.

Việt Anh