Hiện trường xảy ra vụ tấn công vào tòa soạn Charlie Hebdo hôm 7.1 – Ảnh: AFP

<<<Một trong ba nghi can thảm sát ở Paris đầu thú

Cả thế giới bàng hoàng là vì hành động khủng bố diễn ra bất ngờ tại một thủ đô trung tâm châu Âu; bàng hoàng và phẫn nộ là vì những kẻ khủng bố nhằm vào cơ quan truyền thông Âu châu vốn dĩ đại diện cho văn hóa và luôn đứng về phía công luận.

Hành động khủng bố này đang bị cả nhân loại lên án, tẩy trừ và cần được nghiêm trị để những hành động tương tự sẽ không bao giờ tái diễn.

Tuy nhiên, nhân hành động khủng bố ghê tởm này, cũng cần nhìn lại vấn đề tự do ngôn luận và văn hóa biết tôn trọng hay tôn trọng sự khác biệt về văn hóa. Đây vốn dĩ là vấn đề đã và đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ dẫn đến xung đột, thậm chí xẩy ra chiến tranh.

Mọi người đều biết rằng, đây không phải là lần đầu tiên tạp chí Charlie Hebdo bị tấn công. Tạp chí này trở nên nổi tiếng hồi tháng 9-2006 khi đăng lại 12 bức biếm họa châm biếm đấng tiên tri Hồi giáo Mohammed từng xuất hiện trên nhật báo Jyllands-Posten của Ðan Mạch.

Ngày lập tức chỉ sau đó gần một tuần, cả thế giới Hồi giáo bùng nổ làn sóng lên án hành động của Jyllands-Posten và Charlie Hebdo vì cho đó là hành vi phỉ báng đạo Hồi. Hàng chục nước trên thế giới, nhất là ở Trung Đông, hàng vạn người xuống đường biểu tình, đốt sứ quán, tẩy chay hàng hóa Đan Mạch và Pháp,…buộc cơ quan văn hóa Pháp ở hàng chục nước phải đóng cửa. Tháng 11-2011, tòa soạn Charlie Hebdo bị hứng bom xăng khi lại đăng một bức biếm họa nhà tiên tri Mohammed. Tạp chí Charlie Hebdo bị kiện vì tội phân biệt chủng tộc, tuy nhiên vẫn tiếp tục đăng các bức biếm họa gây tranh cãi.

Và tạp chí Charlie Hebdo tiếp tục đăng các bức tranh biếm họa châm biếm đạo Hồi gây tranh cãi, cho đến cận ngày trước khi bị tấn công khủng bố, vì cho rằng quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí của nước Pháp cần được tôn trọng và bảo vệ.

Khi ấy, năm 2011, tổng thống Pháp khi đó đã lên tiếng cảnh báo cần phải cân bằng giữa bảo đảm quyền tự do ngôn luận và văn hóa của sự tôn trọng.

Tháng trước, hãng phim Sony Pictures của Mỹ đã bị một nhóm hacker đột nhập, hệ thống máy tính và email của các nhân viên trong Sony Pictures đã bị tê liệt gây thiệt hại nghiêm trọng cho hoạt động của công ty, theo thông tin mới nhất, đã làm thiệt hai hàng trăm triệu USD; đồng thời động thái này lại làm dấy lên tranh cãi giữa Mỹ và Triều Tiên – hai nước vốn dĩ không lúc nào “mưa thuận gió hòa”. Lý do là vì bộ phim này miêu tả hành động giả định lãnh đạo Kim Jong – un của Triều Tiên bị ám sát. Điều đó đối với Triều Tiên cũng được coi là hành vi phỉ báng khó tha thứ.

Mọi người cũng biết rằng, tự do tư tưởng, tự do ngôn luận nói chung và tự do ngôn luận trên báo chí nói riêng là quyền cơ bản và bất kỳ ai hay dân tộc nào cũng vươn tới như những giá trị đích thực. Nhưng tất cả những quyền này, dù trên báo chí công khai hay ngôn luận trong đời sống hàng ngày, cũng đều gắn với sự tôn trọng sự khác biệt văn hóa hay là cần biết tôn trọng như là yêu cầu của giá trị văn hóa. Nói một cách nôm na, không thể anh thích món cá, lại đi dè bỉu người khác thích món rau. 

Tức là sự biểu đạt tự do của cá nhân này, nhóm người này hay dân tộc này, nền văn hóa này không được xâm hại đến quyền và lợi ích của cá nhân khác, nhóm người khác hay dân tộc, hay nền văn hóa khác. Bởi mỗi người có giá trị của mình, cũng như các giai cấp, dân tộc hay nền văn hóa đều có hệ giá trị riêng của mình, cần được tôn trọng và bảo vệ.

Đó là văn hóa biết tôn trọng sự khác biệt, hay văn hóa dung hòa trong quá trình phát triển. Bất cứ ai hay ở đâu có ý định hay chủ trương loại trừ sự khác biệt văn hóa đều trái với nhu cầu của sự phát triển và đó chính là vấn đề ẩn chứa tiềm ẩn rủi ro và xung đột.                                                        

Nguyễn Nhật Quang