Trong kháng chiến chống Mỹ, hàng chục vạn cán bộ, chiến sĩ đã huấn luyện dưới tán rừng Tứ Sơn.  (Ảnh chụp tại xã Bình Sơn).

Tất cả cho tiền tuyến 

Tứ Sơn bao gồm các xã: Bắc Sơn (nay là Vô Tranh), Bình Sơn, Trường Sơn và Lục Sơn, nơi Trung đoàn 568, Quân khu Tả Ngạn đặt trung tâm huấn luyện tân binh. Một ngày đầu tháng 12, theo con đường bê tông rộng rãi, chúng tôi về Bình Sơn thăm lại khu huấn luyện bộ đội năm xưa. Theo lời kể của một số cựu chiến binh (CCB) từng huấn luyện ở nơi này thì núi rừng Tứ Sơn ngày ấy chỗ nào cũng có bộ đội, vạt đồi nào cũng là thao trường. Thời gian đầu, tân binh huấn luyện tại đây chủ yếu ở một số tỉnh, thành phố phía Bắc như: Hà Nội, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hải Phòng… Nhưng rồi sau đó do yêu cầu từ chiến trường miền Nam, thanh niên ở cả khu vực phía Bắc đều được đưa về Tứ Sơn huấn luyện trước khi ra trận.

Thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, những địa danh như: Mai Sưu, Đồng Ràng, Nhân Lý, Vô Tranh, Hổ Lao, Cầu Dầy… đều là nơi Trung đoàn 568 luyện quân. Trực tiếp huấn luyện cho tân binh từ năm 1970 đến 1973, CCB Ngô Duy Tiến, xã Bình Sơn (Lục Nam) kể, với phương châm “Thao trường đổ mồ hôi, chiến trường bớt đổ máu”, ngày đó, từ tờ mờ sáng đến tối, cán bộ, chiến sĩ đều bám thao trường để tập kỹ thuật, chiến thuật và sử dụng vũ khí. Thông thường tân binh có 3 tháng để huấn luyện nhưng cũng có những thời điểm chiến đấu ác liệt, tiền tuyến cần người nên chỉ sau khi huấn luyện khoảng một tháng, nhiều tiểu đoàn đã xuất quân ra chiến trường. 

Trong số tân binh, có người là học sinh, sinh viên vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường, nhưng trước tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc đã buông bút để cầm súng. Thời gian huấn luyện ngắn, chiến tranh ác liệt nhưng với tinh thần “tất cả vì tiền tuyến”, lúc nào các chiến sĩ cũng hừng hực khí thế, sẵn sàng ra trận. Được biết, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Trung đoàn 568 đã nhận và huấn luyện gần 200 đơn vị cấp tiểu đoàn tăng cường cho chiến trường miền Nam. Có khóa, Trung đoàn huấn luyện tới gần chục tiểu đoàn. 

Thắm tình quân dân

Ngoài dựng những lán nhà tranh, vách đất dưới tán rừng cho bộ đội ở, đồng bào các dân tộc vùng núi Tứ Sơn đã đón nhận, chăm sóc bộ đội. Hàng chục ngàn lượt cán bộ, chiến sĩ được đồng bào nhường nơi ăn chỗ ở và tạo điều kiện tốt nhất để có thêm sức khoẻ đánh giặc. Ông Nguyễn Đình Tuấn, Bí thư Đảng ủy xã Bình Sơn tâm sự: “Lúc bấy giờ, đời sống người dân nơi đây cực kỳ khó khăn, bữa đói, bữa no nhưng ai cũng cố gắng tạo điều kiện tốt nhất cho bộ đội. Có nhiều gia đình gần chục năm trời chỉ ở nhà ngang, dành cả nhà trên rộng rãi để đón bộ đội về chăm sóc”. 

Do chưa quen với chỗ ăn, chỗ ở, nguồn nước nên khi mới được đưa về huấn luyện ở Tứ Sơn, rất nhiều cán bộ, chiến sĩ bị sốt rét. Đến giờ, mỗi khi nhớ lại hình ảnh mẹ Bùi Thị Cún, Chủ tịch Hội mẹ chiến sĩ xã Bình Sơn; chị Đinh Thị Cúc, Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Bình Sơn đút từng thìa cháo, đắp những chiếc khăn khi ốm đau, nhiều CCB không khỏi xúc động, bồi hồi. Ngày ấy,  cả các cháu thiếu nhi cũng cố gắng hợp sức làm “kế hoạch nhỏ” nhằm lấy tiền mua giấy, bút tặng các chú bộ đội trước khi ra chiến trường. Trong quá trình huấn luyện, có những câu chuyện xúc động và ấm áp mà tôi được nghe các CCB kể lại. Đó là cảnh các tân binh chia nhau những miếng bánh mì đen được làm từ bột mì do Liên Xô hỗ trợ. Loại bột này dù nướng thế nào cũng không nở nên bánh vừa khô lại cứng. Dù thế nhưng mỗi người cũng chỉ được một miếng bằng nắm tay. Nếu tiểu đội có người ốm đau, bao giờ các chiến sĩ cũng bảo nhau để dành phần ăn cho người ốm bồi dưỡng.

Sau khi huấn luyện, từ Tứ Sơn, hàng chục vạn chiến sĩ đã xung trận, nhiều người trở thành nòng cốt của những binh đoàn quân giải phóng ở Tây Nguyên, miền Đông Nam Bộ, lập công xuất sắc ở Quảng Trị, đường 9 Nam Lào. Hàng nghìn chiến sĩ trở thành dũng sĩ diệt Mỹ, diệt Ngụy, diệt xe tăng. Có những đồng chí được phong Anh hùng lực lượng vũ trang như: Nguyễn Như Hoạt, Mai Dinh, Lê Mã Lương… Và chúng ta mãi không quên hàng vạn chiến sĩ đã nằm lại trên chiến trường, các anh đã hy sinh để giành độc lập, tự do cho dân tộc, thống nhất của Tổ quốc.

Anh Thúy