Dọa trẻ kiểu ấy, có nên?
“Đứa con tôi năm nay học lớp 3, hôm nọ đã không còn sợ bố mẹ dọa “Không học thì cho đi ăn xin” mà quyết nghỉ ở nhà để đi ăn xin. Ngày đầu tiên, nó xin được 50 nghìn đồng, ngày thứ hai xin được 70 nghìn đồng và nó nhất quyết nghỉ học, nó bảo thích đi ăn xin hơn”. Câu chuyện chia sẻ trên Facebook khiến nhiều người bật cười bởi sự ngây ngô, có phần “ngang bướng” của đứa trẻ. Thế nhưng, phía sau tiếng cười ấy, câu chuyện cũng mang lại cho chúng ta nhiều điều cần suy ngẫm.
Có lẽ với những bậc làm cha làm mẹ, không ít người từng dọa con “Không học thì sau này đi ăn xin”, “Lười học thì chỉ có đi quét rác”, “Không nghe lời bố mẹ thì ra đường mà sống”… Chúng ta nghĩ rằng, khi đưa ra những viễn cảnh khó khăn, vất vả, thậm chí đáng sợ, trẻ sẽ nhận ra giá trị của việc học và tự giác, cố gắng học hành. Nhưng liệu cách giáo dục ấy có thực sự hiệu quả? Câu trả lời được tìm thấy ngay ở câu chuyện dở khóc dở cười nói trên: Điều cha mẹ dùng để cảnh báo lại trở thành một lựa chọn mà đứa trẻ sẵn sàng thử sức.
Với suy nghĩ còn non nớt, trẻ có thể chưa hình dung được hết những nhọc nhằn, bất trắc của cuộc sống mưu sinh. Điều trẻ nhìn thấy trước mắt chỉ là mỗi ngày đi xin có thể kiếm được vài chục nghìn đồng, thậm chí còn không phải thức dậy sớm, đến lớp, làm bài tập hay chịu sự nhắc nhở, giám sát của cha mẹ, thầy cô.
Vấn đề ở đây là người lớn đôi khi quá chú trọng vào việc khiến trẻ sợ những hậu quả của sự lười biếng mà quên giúp trẻ hiểu vì sao cần học tập. Khi việc học chỉ được gắn với những lời đe dọa, áp lực và sự so sánh, trẻ rất dễ hình thành tâm lý đối phó. Các em học vì sợ bị phạt, sợ bị mắng, chứ chưa chắc đã hiểu học tập là nhu cầu và cũng là con đường để mỗi người có thể tự xây dựng tương lai của mình.
Bởi vậy, không phải lời đe dọa nào cũng có tác dụng giáo dục. Đôi khi, nó còn khiến trẻ tò mò, muốn thử nghiệm hoặc hình thành những nhận thức lệch lạc về giá trị lao động và cuộc sống. Đặc biệt, việc lấy những nghề nghiệp như bán hàng rong, quét rác, nhặt ve chai thậm chí ăn xin ra làm hình phạt cho sự lười học vô tình gieo vào trẻ suy nghĩ rằng đó là những công việc thấp kém, đáng xấu hổ. Trong khi thực tế, mọi nghề nghiệp chân chính đều đáng được trân trọng.
Cũng cần nhìn nhận rằng, không thể chỉ trách đứa trẻ vì đã đưa ra một lựa chọn có vẻ... ngược đời. Trẻ chưa đủ trải nghiệm để hiểu rằng số tiền kiếm được trong một vài ngày không thể phản ánh đầy đủ giá trị của một công việc hay bảo đảm cho cuộc sống lâu dài. Trách nhiệm của người lớn là giúp trẻ hiểu điều đó bằng sự kiên nhẫn, thay vì chỉ trông chờ vào những lời răn đe.
Do vậy thay vì nói “Không học thì đi ăn xin”, cha mẹ có thể giải thích cho con hiểu việc học đem lại những kiến thức, kỹ năng gì; vì sao một người cần có nghề nghiệp ổn định; vì sao muốn làm được công việc mình yêu thích, có cuộc sống tự chủ thì phải không ngừng học hỏi. Những bài học ấy sẽ thuyết phục hơn nếu được minh họa bằng chính công việc, cuộc sống và trải nghiệm của người lớn.
Hơn thế, cha mẹ cũng cần tìm hiểu nguyên nhân khiến con không muốn đến trường. Đó có thể là tâm lý ngại học, bài vở quá sức, thiếu sự động viên, mâu thuẫn với bạn bè, thầy cô hoặc đơn giản là trẻ chưa tìm thấy niềm vui trong học tập. Khi hiểu được điều gì đang khiến con chán học, người lớn mới có thể đồng hành và tìm cách tháo gỡ phù hợp.
Giáo dục không phải là “cuộc đấu” xem ai có thể đưa ra lời đe dọa đáng sợ hơn, cũng không phải là cách buộc trẻ làm theo ý mình bằng nỗi sợ hãi. Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu, tự nhận thức và biết chịu trách nhiệm với lựa chọn của bản thân. Bởi suy cho cùng, mục đích của việc học không chỉ để tránh một cuộc sống khó khăn, mà còn để mỗi người có đủ tri thức, năng lực và bản lĩnh lựa chọn cuộc sống mình mong muốn. Muốn trẻ hiểu được điều đó, trước hết, người lớn cần thay đổi cách nói và cách dạy. Đừng để những lời tưởng như vô hại hôm nay lại trở thành những bài học sai lệch trong suy nghĩ non nớt của con trẻ.
Bắc Ninh
















Ý kiến bạn đọc (0)