Đang trong thời điểm chạy đua nước rút hoàn thành những tiêu chí khó, năm nay, ngân sách trung ương, địa phương đã bố trí nguồn vốn lớn hỗ trợ các xã NTM trong tỉnh (khoảng 220 tỷ đồng). Trong đó nguồn vốn cấp tỉnh quản lý 167,5 tỷ đồng (gồm trái phiếu Chính phủ, ngân sách tỉnh), 6 tháng đầu năm giải ngân hơn 9 tỷ đồng, đạt 5,5% kế hoạch năm. 

Theo thông tin từ Kho bạc Nhà nước tỉnh, riêng vốn trái phiếu Chính phủ mới giải ngân 1,7 tỷ đồng/117 tỷ đồng. Tại Việt Yên, 6 xã NTM được hỗ trợ hơn 33 tỷ đồng. Đến nay, 3/6 xã giải ngân dưới 10% số vốn được bố trí. Riêng xã Quang Châu đạt 0%. Tại các huyện khác như: Hiệp Hoà, Yên Thế, Yên Dũng cũng trong tình trạng tương tự.

Nguyên nhân là do chính quyền cơ sở chưa chủ động thực hiện dự án sử dụng vốn NTM. Nhiều xã không làm tốt khâu chuẩn bị đầu tư xây dựng từ năm trước, chờ Nghị quyết của HĐND tỉnh sửa đổi mức hỗ trợ rồi mới triển khai. Các xã NTM đăng ký cứng hoá 132,8 km đường giao thông, đến nay thực hiện được hơn 41,7km (đạt hơn 30%). Hàng loạt công trình nhà văn hoá, khu thu gom, xử lý rác thải vẫn chưa được xây dựng trên thực địa. 

Mặt khác, việc huy động vốn đối ứng gặp khó khăn, nhân dân đóng góp theo vụ thu hoạch lúa nên nhiều xã không thể thu đủ trong thời gian ngắn trước khi khởi công công trình. Do đặc thù nhiều hạng mục thực hiện trên đồng ruộng, nhà thầu phải thi công tránh thời điểm "đông vụ chí kỳ” dẫn tới kéo dài thời gian. 

Ông Nguyễn Ngọc Hiệu, Chủ tịch UBND xã Bích Sơn (Việt Yên) chia sẻ: "Xã cần thực hiện 33 công trình để đạt chuẩn NTM trong năm nay. Dù chúng tôi đã tập trung cao cho nhiệm vụ này song số lượng cán bộ chuyên môn về tài chính, xây dựng có hạn, danh mục công trình nhiều dẫn tới khó bố trí nhân lực, tiến độ thanh toán, giải ngân chậm. Việc thu thập chứng từ làm hồ sơ hoàn công, thanh toán tại những tuyến đường, nhà văn hoá do người dân, các nhóm thợ thi công mất rất nhiều thời gian”.

Ngoài giải ngân chậm, việc quyết toán các công trình đã hoàn thành cũng không đạt yêu cầu. Tại xã Đức Giang (Yên Dũng) hiện có 25/27 công trình đã đưa vào sử dụng nhưng chưa quyết toán. Ông Phan Văn Thao, Chủ tịch UBND xã cho biết: "Chúng tôi làm chủ đầu tư những dự án nhỏ. Khi lập dự toán đã tuân thủ đúng quy định của Nhà nước về đơn giá vật liệu, nhân công; cân đối số vốn vận động xã hội hoá lớn hơn 50% giá trị công trình để được áp dụng cơ chế đặc thù trong quản lý, quyết toán dự án. Quá trình thực hiện, người dân tự thi công, tự mua vật liệu nên chi phí thực tế giảm đáng kể so với đơn giá trong dự toán, phần vốn đối ứng từ cơ sở không đạt tỷ lệ hơn 50% giá trị công trình như dự kiến ban đầu. Kéo theo đó, việc lập hồ sơ quyết toán không được áp dụng cơ chế đặc thù dẫn tới lúng túng, bị động. Hiện xã đang chờ Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện hướng dẫn cụ thể”. 

Khảo sát ở huyện Lục Nam, Việt Yên cũng có một số dự án do cấp xã làm chủ đầu tư chậm quyết toán. 

Năm 2014, toàn tỉnh dự kiến có từ 12 đến 14 xã đạt chuẩn NTM. Nhiều địa phương trong 6 tháng cuối năm dốc sức hoàn thiện các tiêu chí còn lại. Tuy nhiên, nguy cơ đọng vốn hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước là rất rõ. Nhất là đối với vốn trái phiếu Chính phủ. Nếu khởi công dự án muộn, thanh toán, giải ngân không kịp thời thì cơ quan chức năng sẽ thu hồi hoặc điều chuyển. 

Đối với các công trình đã hoàn thành, càng chậm quyết toán càng phức tạp. Đã có những dự án nhiều năm liền không quyết toán xong vì thất lạc chứng từ, trưởng thôn cũ không hợp tác với trưởng thôn đương nhiệm, cán bộ liên quan chuyển công tác…Một số ý kiến phản ánh thủ tục thanh toán vốn xây dựng NTM còn rườm rà. Trình độ của cán bộ thôn, xã hạn chế trong khi quyết toán một công trình nhỏ cũng cần nghiên cứu, áp dụng rất nhiều quyết định, thông tư, công văn hướng dẫn thực hiện. 

Trước thực trạng trên, Ban chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM tỉnh yêu cầu ban quản lý các xã NTM tiếp tục vận động bằng nhiều hình thức nhằm huy động sự tham gia của cộng đồng, khẩn trương thực hiện thủ tục đầu tư, khởi công công trình đã đăng ký. 

Đối với các xã phấn đấu đạt chuẩn trong năm nay, đến tháng 11 phải thi công xong làm cơ sở xét công nhận. Chính quyền các huyện, TP rà soát tiến độ thi công, giải ngân; đôn đốc quyết liệt đối với các xã thực hiện chậm, không để nguồn vốn đã bố trí bị thu hồi. 

Một số ý kiến kiến nghị cơ quan chức năng kiểm tra tổng thể tình hình quyết toán công trình đã hoàn thành do cấp xã làm chủ đầu tư trên toàn tỉnh, qua đó ngăn ngừa nợ đọng, tránh tình trạng quá tải hồ sơ quyết toán trong năm 2015, bảo đảm thực hiện đúng quy định về đầu tư, xây dựng.

 Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm về xây dựng nông thôn mới, Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Văn Hải, Trưởng ban chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã yêu cầu UBND các huyện, TP cử cán bộ có chuyên môn về tài chính, xây dựng trực tiếp phối hợp, giúp đỡ các xã tháo gỡ vướng mắc phát sinh, hoàn thiện thủ tục liên quan, đẩy nhanh tiến độ giải ngân, quyết toán dự án.