Hiến pháp năm 2013 tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam được thể hiện trong Điều 9: "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

So với Hiến pháp năm 1992, vai trò, vị trí của MTTQ trong Hiến pháp năm 2013 có nhiều điểm mới. Một lần nữa khẳng định, cụ thể hóa vị trí, vai trò thực sự của MTTQ "là cơ sở của chính quyền nhân dân”, là cơ quan đại diện thực hiện các hoạt động nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân. Tích cực phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Luôn nêu cao việc thực hiện dân chủ trong các hoạt động của đời sống xã hội, nhằm tạo điều kiện cho nhân dân tham gia, góp ý xây dựng Đảng, Nhà nước, bày tỏ những tâm tư, nguyện vọng với Quốc hội, Chính phủ, các cấp có thẩm quyền.

 

Đồng thời phản ánh, kiến nghị những việc làm sai trái của cán bộ, công chức, viên chức và cơ quan nhà nước với các ngành chức năng, tạo mọi điều kiện để công dân thực hiện đầy đủ các quyền, nghĩa vụ của mình,... Góp phần tăng cường đồng thuận xã hội nhằm từng bước xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh; một xã hội thực sự của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Đặc biệt, lần đầu tiên trong Hiến pháp, chức năng giám sát và phản biện xã hội được đề cập một cách có hệ thống. Theo Hiến pháp 2013, công tác giám sát và phản biện xã hội bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, phù hợp với pháp luật, Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Điều lệ các đoàn thể chính trị - xã hội; có sự phối hợp chặt chẽ giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội với các cơ quan, tổ chức có liên quan; không làm trở ngại các hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám sát và phản biện xã hội; bảo đảm dân chủ, công khai, khách quan và mang tính xây dựng. Tôn trọng các ý kiến khác nhau, nhưng không trái với quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của thành viên, đoàn viên, hội viên, lợi ích quốc gia, dân tộc.

Đối tượng giám sát tập trung vào các cơ quan, tổ chức từ Trung ương đến cơ sở; cán bộ, đảng viên, đại biểu dân cử, công chức, viên chức nhà nước. Nội dung giám sát bao gồm: Việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước (trừ những vấn đề thuộc bí mật quốc gia) của cơ quan, tổ chức và cá nhân.

 

Thông qua giám sát nhằm phát hiện những sai sót, khuyết điểm, yếu kém và kiến nghị sửa đổi, bổ sung các chính sách cho phù hợp; phát hiện, phổ biến những nhân tố mới, những mặt tích cực; phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh.

Đối tượng phản biện xã hội là các văn bản dự thảo về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật, các quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của Nhà nước và địa phương (trừ những vấn đề thuộc bí mật quốc gia) phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của mình. Nội dung phản biện xã hội đề cập đến: Sự cần thiết, tính cấp thiết của văn bản dự thảo; sự phù hợp của văn bản dự thảo với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; thực tiễn của đơn vị, địa phương; tính đúng đắn, khoa học, phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội và tính khả thi của văn bản dự thảo; dự báo tác động, hiệu quả về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại của văn bản dự thảo.

Việc Quốc hội ban hành Hiến pháp 2013, trong đó giám sát và phản biện xã hội của MTTQ được cụ thể tại Điều 9 và Bộ Chính trị ban hành Quyết định số 217-QĐ/TW có ý nghĩa quan trọng trong sự nghiệp đổi mới của Đảng ta trong tình hình hiện nay. Điều này phát huy mạnh mẽ vai trò của MTTQ, các đoàn thể chính trị - xã hội trong việc giám sát, phản biện xã hội, thể hiện sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với việc phát huy quyền làm chủ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân; xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân.

 

Đây thật sự là kết quả phản ánh ý chí và nguyện vọng của nhân dân ta, là sự hòa quyện giữa ý Đảng, lòng dân trong quá trình phát triển; tăng cường và thắt chặt hơn nữa mối liên hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân, tạo sự đồng thuận, gắn bó trong toàn xã hội, trở thành động lực để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị tại địa phương.

 

 

  Trịnh Hữu Bàn