Minh họa: Thùy Dung.

Cạnh cống Nứng có hai cây lim cổ thụ, tán xum xuê, cành lá vươn rộng đan chéo vào nhau. Phía ngoài cống Nứng là cánh đồng Ma Nứng bằng phẳng trải rộng vựa lúa của làng tôi. Đồng Ma Nứng bao bọc toàn bộ phía Đông Nam của làng. Khu vực cống Nứng như cái rốn hút gió, quanh năm mát rượi. Ngày còn hợp tác xã nông nghiệp, sáng ra, cả làng tập trung tại khu cống Nứng nghe trưởng thôn phổ biến công việc rồi cùng ra đồng làm việc. Khi nắng nóng, mọi người ngồi cạnh cống Nứng, dưới tán cây lim, tận hưởng gió lành bốn phương thổi lộng. Chiều tà hay những tối trăng sáng, cả làng ra cống Nứng hóng mát, ngắm trời, ngắm đất và ngắm trăng. Khi đêm về khuya, chỉ còn lại ánh trăng thanh lan tỏa chiếu sáng trên khắp đồng quê, tiếng côn trùng râm ran như bản nhạc trên cánh đồng Ma Nứng. Dưới tán cây lim, bao nhiêu cặp trai gái làng đã tình tự, có cống Nứng làm chứng.

Cống Nứng đã di vào tuổi thơ của tôi, là một phần hồn của làng. Lúa màu trên đồng Ma Nứng tươi tốt là nhờ cống Nứng. Cống Nứng góp phần nuôi dưỡng dân làng tôi.  Một thuở bình yên, đáng nhớ đã cùng cống Nứng đi vào kỉ niệm. 

Học xong cấp 3, tôi cùng các bạn lên đường nhập ngũ. Lễ mít tinh tổ chức tiễn chúng tôi ngay dưới gốc hai cây lim, bên cạnh cống Nứng. Đêm trước hôm lên đường, tôi cùng em rủ rỉ rù rì bên cống Nứng. Trăng im lặng nhìn chúng tôi tự tình,  cống Nứng nín thở nghe chúng tôi thề hứa. 

Hết chiến tranh, tôi trở về. Cống Nứng vẫn đây. Trăng vẫn sáng loang loáng bao lơn khắp vùng, còn em ngay sau khi tôi lên đường chưa đầy tháng, em cũng đi thanh niên xung phong và nằm lại nơi rừng Trường Sơn. Hơn 30 năm đằng đẵng công tác, làm việc và lập nghiệp ở một tỉnh sông nước miền Tây Nam bộ, nghỉ hưu tôi muốn về chốn quê xưa, tĩnh tại với quãng đời còn lại. 

Làng tôi hôm nay đổi thay nhiều quá. Tôi như lạc, như mơ. Khi tôi ra đi, làng có 50 gia đình với 160 khẩu, nay làng đã có hơn 400 hộ với gần 2 nghìn khẩu. Đường làng nay đã thành đường liên huyện, xe cộ tấp nập nối đuôi, những đôi môi mọng hồng, những ánh mắt sành điệu… Tôi như người mộng du đi tìm lại dấu xưa - cống Nứng. Kênh và cống Nứng xưa không còn, thay bằng con kênh mới mà người ta đã di chuyển cách đó gần 1 ki-lô-mét. Khu cống Nứng và đồng Ma Nứng bây giờ thành phố làng, nhà nghỉ, nhà tầng san sát.  

Tôi bần thần, chếnh choáng, bất giác nhìn lên bầu trời, ánh điện cao áp hai bên đường nhòa lấp trăng sao, để lại phía trên khoảng tối khôn cùng. Cống Nứng làng tôi nay đã đi vào hoài niệm.