Minh hoạ: Hà Mi

Không phải làng tên tuổi

Làng Quan họ quê người

Sách Dư địa chí cổ

Chỉ làng tôi: làng Cười.

Bẻ lý, lối đùa vui

Tổ tiên quen tính nết

Hội làng thi nói khoác

Nói khoác mà thành danh! 

Nối tiếp bao đời rồi

Cha ông truyền con cháu

Gia tài cười quý báu

Nhưng cười để làm gì?

Ngày ấy tôi biết chi

Ngày ây tôi buồn chán

Làng Tranh khắc tranh bán

Làng Đồng đúc trống đồng.

Một miền quê mênh mông

Làng Tuồng diễn tích cổ

Chỉ một làng tôi đó

Vô tích dạng: Làng Cười.

Nhưng đã trót thế rồi

Biết làm sao đổi khác!

Ngôn ngữ ai là Hát

Ngôn ngữ tôi là Cười.

Cất tiếng cười lấy vui

Đời đáng yêu biết mấy

Tiếng cười ra nước mắt

Cứ là cười mà thôi!

Yêu thương với buồn vui

Thăng hoa thành tiếng hát

Cất cánh thành tiếng cười

Làng Cười và làng Hát

Cũng một hồn quê thôi!

NGUYỄN PHAN HÁCH

Bạn yêu thơ nhớ đến Nguyễn Phan Hách qua ca khúc Làng quan họ quê tôi (do nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo phổ thành ca khúc). Cũng là do duyên kỳ ngộ của nhà thơ của những vùng đất khác nhau nhưng có nét tương đồng (xứ Bắc – xứ Nghệ). Sau đó, anh lại có bài Làng Cười (bây giờ anh và vợ con đã chuyển về Hà Nội) nhưng đất Bắc vẫn là chốn đi về mà anh đã gắn bó từ lâu: Làng Cười và làng Hát. Cũng một hồn quê thôi. 

Trong hòa nhập với bao nhiêu buồn vui của người dân đất này, xứ Bắc truyền thống nổi danh với: Làng Tranh khắc tranh bán và Làng Tuồng diễn tích cổ. Rồi làng Cười với cả: Gia tài cười quý báu, có thể pha chút mặc cảm, đôi khi Nguyễn Phan Hách nói vui: Chỉ một làng tôi đó - Vô tích dạng: Làng Cười mà cũng tự hào lắm chứ: Hội làng thì nói khoác- Nói khoác mà thành danh. Biết là sự khác như cái làng ấy… đã trót thế rồi nhưng đã là sự hồn nhiên thì cũng đành thế: Cất tiếng cười lấy vui – Đời đáng yêu biết mấy… 

Nguyễn Phan Hách đã cảm được hồn xứ Bắc – đất phên dậu của kinh đô Thăng Long xưa trải qua binh lửa, lũ lụt, hạn hán… mà người dân nơi đây đã lấy tiếng cười để tự làm vui, gắn kết cộng đồng, để trụ vững trước mọi thử thách, tồn tại, yêu đời và vui sống. Từ cái thuở: Ngày ấy tôi biết chi – Ngày ấy tôi buồn chán đến: Hội làng thi nói khoác – Nói khoác mà thành danh là một khoảng thời gian dài để tác giả tự nhận thức về vùng đất ấy. Khả năng đồng hóa, nhất thể hóa của nhà thơ trong tiếng cười là vậy: Ngôn ngữ ai là Hát – Ngôn ngữ tôi là Cười.

Bài thơ Làng Cười của Nguyễn Phan Hách (như Làng quan họ được những người mến mộ ca khúc nhắc đến), mặc dù vẫn tuân thủ thể thơ ngũ ngôn (5 chữ) lớp lang, tình tiết… nhưng đã thấy, đã cảm được phần máu thịt, tâm huyết của nhà thơ qua từng câu chữ đối với cái làng Cười: Nổi tiếng bao đời rồi – Cha ông truyền con cháu như chẳng hề đứt đoạn của một vùng quê giàu sắc thái văn hóa với những nét tài hoa của người dân đất Bắc.

Nguyễn Thanh Kim