Toàn bộ khung cảnh bài thơ là chiều mưa phố xưa của Hà Nội quen thuộc thuở nào bỗng bừng lên cảnh sắc mới: Nước Hồ Gươm sao xanh dịu quá/Tháp Rùa rơi, lệ cười trong mưa… và nhà thơ với tâm trạng, với nỗi niềm trước khung cảnh ấy:

Ta đã về đây Hà Nội ơi!

Nhà thơ không dùng Tôi mà là Ta để biểu đạt sự vui mừng của ngày gặp lại: Ta lại về đây, ta đứng khóc, Lòng ta… như là sự cộng hưởng của nhiều tâm trạng sau những năm tháng xa cách. Thực sự là ngày vui mà sao nhà thơ bỗng bồi hồi nhớ lại chiến khu gian khổ cơm vắt, măng giang, ngủ rừng, lội suối, đạn bom, những hy sinh thầm lặng không tên… Đôi mắt nhà thơ cứ đắm mãi vào hoài niệm, cảnh trí như mờ đi trong mưa theo sự tương phản "ngoài lạnh – trong nóng" này:

Nguyễn Đình Thi không đắm chìm vào nước mắt, vào hoài niệm mà vui cái vui của người theo đoàn quân vào tiếp quản Thủ đô biết bao trìu mến thân thương: Em Hà Nội má em ửng đỏ/Áo hoa em cất tự bao giờ. Và thực tế chiến đấu bảo vệ, gìn giữ của các chiến sĩ cảm tử quân sống mãi với Thủ đô đã nâng đỡ anh: Góc phố bờ tường bao máu đổ - Còn tươi nguyên như những lá cờ. Một Hà Nội "Đây lắng hồn núi sông ngàn năm – Đây Đông Đô – Đây Thăng Long, đây Hà Nội, Hà Nội mến yêu"  từng vang lên trong bài hát Người Hà Nội rạo rực bao lớp người Hà Nội đi kháng chiến "Chín năm ròng ròng vẫn Thủ đô". Vẫn những người lính cụ Hồ mặt sạm đen khói súng, áo nhuộm bùn chiến hào đem máu xương làm nên trang sử của độc lập, tự do, lại nguyện đem mồ hôi mình tạo dựng một Thủ đô sau những đổ vỡ, mất mát:

Cởi súng, gạt mồ hôi trên trán